Gewelddadige pushbacks aan EU-grenzen gefilmd

Migratie Beelden van een internationaal onderzoek wijzen op betrokkenheid van Kroatische agenten en leden van de Griekse kustwacht bij het hardhandig terugdringen van migranten.

Migranten aan de Bosnisch-Kroatische grens in september 2020.
Migranten aan de Bosnisch-Kroatische grens in september 2020. Foto Marko Djurica / Reuters

Gemaskerde eenheden van de Kroatische, Roemeense en Griekse politie zijn verantwoordelijk voor gewelddadige pushbacks van migranten aan de Europese buitengrenzen. Dat blijkt uit maandenlang onderzoek van het onderzoekscollectief Lighthouse Reports en diverse prominente Europese media. Het onderzoek heeft geleid tot de documentaire ‘Shadow Armies’, die voor het eerst beelden toont van gewelddadige pushbacks door gemaskerde mannen aan de Kroatische grens.

Er zijn al jaren verhalen over gewelddadige pushbacks van asielzoekers aan de Europese buitengrenzen. Journalisten, hulpverleners en onderzoekers spreken migranten die zijn mishandeld, tot hun onderbroek uitgekleed, en beroofd van al hun geld en bezittingen. Het meeste geweld wordt volgens slachtoffers gebruikt door gemaskerde mannen in uniformen zonder insignes. Vanwege het gebrek aan harde bewijzen was het moeilijk om deze beschuldigingen te staven.

Lees ook: Hoe een Nederlandse reder migranten terugduwde naar Libië

Ook al publiceerden journalisten en onderzoekers honderden getuigenverslagen van pushbacks, een echte smoking gun was er nooit. Er waren wel video’s op sociale media, bijvoorbeeld van boten op de Egeïsche Zee met gemaskerde mannen aan boord die schieten op migrantenboten. Maar omdat ze geen insignes dragen, is moeilijk uit te maken wie ze zijn en voor wie ze werken. Dit biedt de regeringen van de betrokken landen, en de Europese Commissie, plausible deniability.

Interventie-eenheden

Daar zou dit onderzoek weleens verandering in kunnen brengen, vooral omdat de gemaskerde mannen op de beelden aan de hand van hun jas, wapenstok en dienstwapen konden worden herkend als Kroatische agenten. Het blijken interventie-eenheden van de Kroatische politie, die worden ingezet bij een nationale operatie met de codenaam Koridor, die tot doel heeft om migranten tegen te houden.

Agenten die zich aanmelden voor deze operatie doen dit uit financiële én ideologische motieven. Uit foto’s van tatoeages en andere sociale media posts blijkt dat een deel van hen neonazistische sympathieën heeft. Daarnaast krijgen ze een bonus van 400 tot 600 euro per maand voor hun bijdrage aan de pushbacks.

In Griekenland maken de gemaskerde mannen deel uit van de kustwacht. De onderzoekers bemachtigden videobeelden van gemaskerde mannen die pushbacks uitvoeren op de Egeïsche Zee. Toen Der Spiegel de beelden voorlegde aan hoge (oud-)officieren van de Griekse kustwacht, konden die de gemaskerde mannen identificeren als leden van de elite Griekse kustwachteenheden: Onderwater Operaties (MYA) en Speciale Operaties (KEA en OEA).

Europees geld

De onderzoekers zien een direct verband tussen de pushbacks, die illegaal zijn volgens het Europees recht, en het Europese migratie- en grensbewakingsbeleid. De Kroatische operatie Koridor wordt volgens de onderzoekers deels gefinancierd met Europees geld. De jassen die de agenten dragen, en de hotels waar ze slapen blijken betaald door Brussel. De EU heeft Kroatië alleen al in 2018 6,8 miljoen euro toegekend voor de salarissen van agenten.

Hoewel het onderzoek Shadow Armies, dat donderdag werd uitgezonden door het onderzoeksprogramma Pointer (KRO-NCRV), veel nieuwe feiten presenteert, is het de vraag of de betrokken regeringen en de Europese Commissie zich gedwongen zullen voelen om de pushbacks te erkennen. Ondanks toenemend bewijs hebben ze het systematische gebruik van deze illegale praktijken tot nu toe ontkend.

In een reactie verklaarde een woordvoerder dat de Europese Commissie „sterk gekant is tegen elke pushback-praktijk, waarbij mensen met geweld van het grondgebied van een lidstaat worden verwijderd zonder rekening te houden met hun individuele omstandigheden”, en dat de commissie „de nationale autoriteiten voortdurend heeft duidelijk gemaakt dat dergelijke praktijken onwettig zijn”.