Recensie

Recensie Film

Zo geestdodend saai mokerde de sovjetpropaganda op het volk in

Documentaire Sergei Loznitsa registreert met een collage van propagandamateriaal hoe Stalin in 1953 wordt bijgezet. Men lijkt er nog niet gerust op dat het bloeddorstige regime ten einde is.

Beeld uit de documentaire ‘State Funeral’.
Beeld uit de documentaire ‘State Funeral’.

De Oekraïense regisseur Sergei Loznitsa is met zijn documentaires dé chroniqueur van de USSR en wat daarop volgde. Zijn commentaarloze collages van archiefbeelden draaien altijd om de rituele conversatie van macht en massa. In State Funeral neemt de USSR in maart 1953 afscheid van generalissimo Josif Vissarionovitsj Stalin, die in het mausoleum op het Rode Plein wordt bijgelegd naast Lenin. Het einde van een verkrampt, bloeddorstig regime. Men lijkt er niet gerust op.

Bij Loznitsa is de massa een personage. Ze kolkt of marcheert in het gelid, met vaandels en rode armbanden. Wantrouwige of huilende mensenmassa’s van Mongolië tot Leningrad, delegaties uit broederlanden, rijen die in Moskou langs de kist schuifelen. Loznitsa’s afstandelijke presentatie maakt geschiedenis niet invoelbaar, integendeel. Hij wekt bewust bevreemding: je kijkt door glas naar een verzonken beschaving. Een totalitaire persoonlijkheidscultus, een zee van gezichten, wat bezielt ze?

Dit is vooral een ‘Stalin Experience’: zo geestdodend saai mokerde de communistische propaganda op het volk in. Extreme Sovjetnerds zullen ironisch plezier putten uit de dans der zwaargewichten rond de lijkbaar. Malenkov en Beria voorop: de nieuwe baasjes van het Kremlin. Chroesjtsjov nog slechts spreekstalmeester; straks is hij de baas en verdwijnt Stalin uit straatbeeld én mausoleum. Mij lijkt het een idee elke schoolklas in Rusland twee uur lang op te sluiten met State Funeral. Kijken hoe tof ze het stalinisme dan nog vinden.