Slachtoffers van seksueel misbruik in de Franse kerk zijn jarenlang ‘niet gehoord, niet geloofd’

Onderzoek De omvang van het seksuele misbruik binnen de Franse Katholieke Kerk blijkt enorm. „Jullie gaan betalen voor deze misdaden.”

Een kerkgebouw in Les Sorinières, nabij Nantes.
Een kerkgebouw in Les Sorinières, nabij Nantes. Stéphane Mahé/Reuters

De cijfers zijn duizelingwekkend. 216.000 minderjarigen zijn sinds 1950 in Frankrijk seksueel misbruikt door priesters of andere geestelijken van de Katholieke Kerk. Tel ook als daders de leken mee die voor instellingen van de kerk werken (onderwijzers, jeugdleiders, opzichters) en het aantal slachtoffers klimt naar 330.000. De meeste van hen zijn jongens tussen de tien en dertien jaar oud. Het aantal daders wordt op drieduizend geschat.

Dat de Katholieke Kerk in Frankrijk zoals in veel andere landen een probleem heeft met seksueel misbruik was bekend. Toch zijn de bevindingen van de commissie-Sauvé ingeslagen als een bom. „Deze cijfers zijn overweldigend en ze kunnen niet onbeantwoord blijven”, zei commissievoorzitter Jean-Marc Sauvé dinsdag bij de overhandiging van het onderzoek aan het Franse episcopaat.

Lees ook dit artikel: Kindermisbruikzaak: De priester ‘liefkoosde’ alleen maar

De 72-jarige Sauvé, eerder vicevoorzitter van de Franse Raad van State, kreeg in 2018 van de Franse bisschoppen de opdracht het seksueel misbruik van minderjarigen binnen de kerk in kaart te brengen en aanbevelingen te doen om het probleem aan te pakken.

Drie jaar later concludeert hij dat de Franse kerk niet genoeg heeft gedaan om het misbruik te voorkomen, ook heeft de kerk zaken toegedekt en in sommige gevallen kinderen blootgesteld aan gekende misbruikers.

„Jullie gaan betalen voor deze misdaden”, zei François Devaux bij de presentatie van het rapport. Devaux is als voorzitter van La Parole Libérée (Het bevrijde woord), een vereniging van slachtoffers van priester en scoutingleider Bernard Preynat uit Lyon, het boegbeeld van de slachtoffers. Hij was ook de eerste van meer dan tweehonderd slachtoffers die door de commissie werden gehoord.

Preynat werd vorig jaar veroordeeld tot vijf jaar celstraf voor het seksueel misbruiken van kinderen onder zijn hoede, tussen 1972 en 1991. Eerder was zijn overste, de aartsbisschop van Lyon Philippe Barbarin, al tot zes maanden voorwaardelijk veroordeeld omdat hij Preynats misbruik had toegedekt. Die veroordeling werd in beroep ongedaan gemaakt; wel nam Barbarin ontslag.

Late rekenschap

Betalen is ook de aanbeveling die Sauvé aan de Franse kerk doet, ook al zijn veel van de zaken juridisch verjaard. „De geleden schade moet vergoed worden, zelfs wanneer de fout niet (formeel) kan worden vastgesteld.”

Het heeft in Frankrijk langer geduurd dan in andere landen voordat de Katholieke Kerk rekenschap heeft gegeven van het seksueel misbruik in haar rangen. In de Verenigde Staten barstte het schandaal daarover los in 2002 na uitvoerig onderzoek door The Boston Globe. Een rapport in Ierland in 2009 zorgde voor zoveel ophef dat het een factor werd in de ontkerkelijking van het land en de weg plaveide voor de erkenning van het homohuwelijk en de legalisering van abortus. In Frankrijk is het rapport-Sauvé het eerste dat een beeld schetst van de omvang van het probleem.

Éric de Moulins-Beaufort, als voorzitter van de Franse bisschoppenconferentie het hoofd van de Katholieke Kerk in Frankrijk, zei dinsdag dat hij „schaamte” en „afschuw” voelde bij de bevindingen. „Mijn enige wens is om eenieder van jullie vergiffenis te vragen. De tijd van ambiguïteit en naïviteit is voorbij.”

In een interview met Le Figaro zei de aartsbisschop dat hij verrast was door de resultaten van het onderzoek. „Wij wisten allemaal dat er meer slachtoffers moesten zijn dan reeds bij ons bekend waren. Maar niemand had gedacht dat het er zoveel waren. Ik ben diep gekwetst en vernederd door het onvermogen van de kerk om het lijden van de slachtoffers te beseffen en de dreiging te begrijpen die uitgaat van die en die priester.”

Het burgerlijk recht moet absolute voorrang krijgen op het kerkelijk recht in strafzaken, luidt een advies

‘Wreedaardige onverschilligheid’

Het rapport is dan ook onverbiddelijk voor de manier waarop de kerk in Frankrijk met het probleem is omgesprongen. „Tot begin van de jaren nul heeft de kerk blijk gegeven van een grote en zelfs wreedaardige onverschilligheid jegens de slachtoffers”, zei Sauvé dinsdag. „De slachtoffers zijn niet geloofd, niet gehoord.”

Ook toen vanaf 2000 steeds meer zaken aan het licht kwamen, bleef de kerk in gebreke. De genomen maatregelen waren „te laat” en „reactief”, werden „ongelijkmatig toegepast” en waren „al met al onvoldoende”.

De verenigingen van de slachtoffers zijn blij met het rapport-Sauvé. „Deze misdaden kunnen vanaf nu niet meer worden betwist of geminimaliseerd”, stellen ze in een gezamenlijke verklaring. „Wij verwachten dat de bisschoppen alle aanbevelingen in het rapport uitvoeren. Het is nu tijd om woorden om te zetten in daden.”

Lees ook dit artikel: Ook Franse kerk gaat excuses aanbieden voor kindermisbruik

Behalve schadeloosstelling gaat het daarbij ook over de relatie tussen kerk en staat. Volgens de onderzoekers is het kerkelijk recht aan een grondige herziening toe. Het burgerlijk recht moet absolute voorrang krijgen op het kerkelijk recht in strafzaken, en het biechtgeheim mag niet worden aangewend om seksueel misbruik niet te melden aan de burgerlijke autoriteiten.

Dat zijn kwesties die de autoriteit van de Franse bisschoppen overstijgen, en volgens slachtoffer François Devaux staat de Katholieke Kerk dan ook een gigantische taak te wachten. Zelf pleitte hij dinsdag voor een derde Vaticaans concilie onder leiding van paus Franciscus. Die laatste heeft dinsdag „met pijn in het hart” kennisgenomen van de inhoud van het Franse rapport, aldus een woordvoerder van het Vaticaan.

Paus Franciscus heeft in juni van dit jaar het canoniek recht aangescherpt om seksueel misbruik en het toedekken ervan strenger te bestraffen. Onder de nieuwe wet, die in december van kracht wordt, kunnen bisschoppen en andere religieuze oversten uit hun ambt worden gezet als zij seksueel misbruik niet melden aan de kerkelijke hiërarchie.