Onderwijsraad: geen vrijheid van onderwijs bij homofobie en genderongelijkheid

Advies Onderwijsraad De overheid moet alerter zijn als scholen homoseksuelen discrimineren of leerlingen vertellen dat man en vrouw ongelijk zijn. „Juist om de vrijheid in stand te houden, moeten de grenzen duidelijker worden.”

Aanleiding van het advies van de Onderwijsraad is de „discussie over artikel 23 die telkens oplaait” naar aanleiding van incidenten op bijzondere scholen.
Aanleiding van het advies van de Onderwijsraad is de „discussie over artikel 23 die telkens oplaait” naar aanleiding van incidenten op bijzondere scholen. Foto Dieuwertje Bravenboer

De overheid moet alerter zijn en sneller ingrijpen als scholen ondemocratische lessen geven of vrouwen en homoseksuelen discrimineren. De vrijheid van onderwijs is een groot goed, zegt voorzitter Edith Hooge van de Onderwijsraad in gesprek met NRC, maar hij moet ook worden begrensd. De inspectie moet „niet te terughoudend zijn bij het bezoek aan scholen en alle lesstof bekijken”.

Dit schrijft de Onderwijsraad dinsdag in een advies aan het demissionaire kabinet, met de titel Grenzen stellen, ruimte laten. Alle scholen, ook reformatorische en islamitische, moeten volgens de Onderwijsraad kinderen onderwijzen dat man en vrouw gelijk zijn, dat homoseksualiteit geaccepteerd is en dat het kind in zijn leven „eigenzinnige keuzes” mag maken.

De raad onderstreept dat de vrijheid van onderwijs – die een lange traditie heeft in Nederland – waardevol is en uiting geeft aan de plurifomiteit van de samenleving.

Voorzitter Edith Hooge: „Ouders hebben veel te kiezen in Nederland.” Maar de overheid moet die vrijheid ook begrenzen. „Juist om de vrijheid in stand te houden, moeten de grenzen duidelijker worden.”

Artikel 23

Aanleiding voor het advies is de „discussie over artikel 23 die telkens oplaait” naar aanleiding van incidenten op bijzondere scholen. Twee derde van de scholen in Nederland is ‘bijzonder’, en dus niet ‘openbaar’. Maar de incidenten spelen zich af op orthodoxe scholen. Zoals de reformatorische school Gomarus in Gorinchem die leerlingen onder druk zette om ‘uit de kast te komen’ bij hun ouders.

Onlangs bleek dat het Openbaar Ministerie de school strafrechtelijk vervolgt. Twee jaar geleden bleek ook dat kinderen op islamitische basisscholen in Nederland uit een lesboek ‘Help! Ik word volwassen’van de islamitische scholenkoepel ISBO leerden dat meisjes en jongens elkaar niet mogen aankijken, geen „kleding van ongelovigen” mogen dragen en dat Allah homoseksualiteit verafschuwt.

Scholen mogen volgens de Onderwijsraad bijvoorbeeld niet overdragen op de leerlingen dat man en vrouw ongelijk zijn. „Als objectief vaststaat dat de visie van het geloof op de verhouding van man en vrouw inhoudt dat zij als mens niet gelijkwaardig zijn, mag die visie volgens de raad niet tot uitdrukking worden gebracht in het onderwijs”, schrijft de raad.

Jongens en meisjes apart

Met het feit dat jongens en meisjes apart les krijgen op sommige islamitische scholen is de Onderwijsraad „heel ongelukkig”, zegt Hooge. Maar het mag volgens de Algemene wet gelijke behandeling, mits de lessen voor de jongens en de meisjes identiek zijn. Edith Hooge: „Maar een school moet kinderen ook voorbereiden op de samenleving waar ze in leven. En daar leven mannen en vrouwen en non-binaire mensen niet apart. Ze leven samen.”

Scholen moeten kinderen volgens de Onderwijsraad zelfs expliciet wijzen op de rechten die ze in Nederland hebben. Hooge: „De kern moet voor alle scholen zijn: verdraagzaamheid en geen discriminatie.” In het advies schrijft de raad: „Leerlingen moeten meekrijgen dat er binnen de samenleving als geheel ook andere opvattingen zijn over gender en de positie van of omgang tussen mensen van verschillend geslacht.”

Specifiek over homoseksualiteit schrijft de raad: „Concreet betekent dit dat leerlingen via het lesmateriaal mee horen te krijgen dat homoseksuele handelingen breed geaccepteerd en volgens de wet toegestaan zijn. Dat mensen met een homoseskuele gerichtheid volledig in hun bestaan erkend worden, met elkaar een burgerlijk huwelijk mogen aangaan en kinderen mogen opvoeden.”

Lees ook: School duwt kinderen ongevraagd uit de kast

Over vrouwen: „Evenzeer horen ze bijvoorbeeld mee te krijgen dat vrouwen op basis van gelijkwaardigheid aan het maatschappelijk leven mogen deelnemen en vrij zijn in hun keuze voor studie of beroep.”

Ook over de lessen over ‘democratisch burgerschap’ maakt de Onderwijsraad zich zorgen. „Die moeten beter, doordachter en systematischer. Uit diverse internationale vergelijkingen blijkt dat Nederlandse jongeren een beperkte kennis hebben van democratie en rechtsstaat. Dat is verontrustend.”