Opinie

Ongehoord Nederland bedreigt de democratie

Omroepbestel Net als Fox News zal Ongehoord Nederland op zoek gaan naar onrust en woeling. Denken dat het met desinformatie wel mee zal vallen is naïef, schrijft .
Illustratie Hajo

Met een voortdurende stroom van desinformatie en verkrachting van de werkelijkheid heeft tv-zender Fox News de Amerikaanse democratie danig in gevaar gebracht. De opstand in en tegen het Capitool van 6 januari door opgezweepte Trump-aanhangers, was daar een huiveringwekkende illustratie van. Het besluit om de omroep Ongehoord Nederland toe te laten tot het bestel doet in dit licht het ergste vrezen voor de Nederlandse democratie.

Miljoenen Amerikanen worden dagelijks door Fox en social media misleid met leugens en complottheorieën. Het gaat daarbij niet alleen om uitingen van politieke trollen maar tevens om nepnieuws over bijvoorbeeld de werking van coronavaccins. Het politieke proces in Washington is daarmee zodanig vergiftigd geraakt dat samenwerking tussen Republikeinen en Democraten in het Congres nauwelijks nog haalbaar is.

Aan de basis van deze giftige sfeer ligt de ‘big lie’ van Donald Trump dat hij de presidentsverkiezingen van november 2020 gewonnen heeft. Trumps aanhangers willen, gevoed door de desinformatie, de legitieme verkiezing van Joe Biden tot president van de VS niet accepteren. Inmiddels is door Republikeinse leiders in meer dan dertig staten wetgeving geïntroduceerd die de toegang tot de stembus voor Afro-Amerikanen en Latino’s) beperkt. Een indringender aantasting van het democratische proces is niet denkbaar.

Hoe is het dan mogelijk dat in Nederland de aanvraag tot een zendmachtiging door een omroep als Ongehoord Nederland (ON!) vrij baan krijgt? Het kan niemand verrassen dat de oprichters van deze omroep in hetzelfde troebele water willen vissen als Fox News.

Uiteraard is ON! niet helemaal te vergelijken met het Amerikaanse tv-kanaal dat dagelijks 2,5 miljoen kijkers in de VS heeft en 82 miljoen huishoudens kan bedienen. Maar de sympathie die de nieuwe omroep hier heeft voor de ongrijpbare samenzweringstheorieën van Thierry Baudet en de polarisatie van Wilders, doet het ergste vrezen. Uitspraken van Arnold Karskens, voorman van Ongehoord Nederland, duiden op een cultuur waarbij uitzendingen verzorgd gaan worden op basis van controversiële onderwerpen.

Ontwrichtend

In de VS zijn vriend en vijand het erover eens dat Trump zonder Fox in 2016 niet het presidentschap had kunnen bemachtigen. Met misleidende corona-informatie en het witwassen van Trumps complottheorieën scoort het tv-kanaal nog steeds hoog. Joe Biden verweet recent mediaplatforms als Facebook dat ze „mensen doden” omdat ze desinformatie over de coronavaccins niet willen blokkeren – scherpe woorden nu de vaccinatiecampagne forse tegenwind ondervindt. Pas deze week maakte YouTube bekend dat het alle misinformatie over vaccins van zijn platform gaat weren. Wie bedenkt dat in Amerika inmiddels meer dan 700.000 mensen aan Covid-19 zijn overleden, beseft welke desastreuze gevolgen uit misleiding kunnen voortvloeien.

Een geregelde stroom van onjuiste informatie, zonder dat de burger kan bepalen waar deze vandaan komt en waarheen deze leidt, is ontwrichtend voor onze liberale democratie. Ze ontneemt de samenleving het zicht op de werkelijkheid. Media die zich daaraan overgeven, dragen een grote verantwoordelijkheid.

Ongehoord Nederland gaat op 1 januari van start. Ondertussen verspreidt de omroep-in-wording regelmatig video’s waarin het beeld wordt uitgedragen dat de coronapandemie een complot is, dat weinig met de realiteit van doen heeft. Een van de (inmiddels door YouTube verwijderde) video’s bevat enkele tientallen leugenachtige verzinsels, zoals de complottheorie dat bij gebruik van mobiele telefoons onze lichaamstemperatuur wordt gemeten en dat deze naar de overheid wordt gestuurd. Als dit het voorland is van de boodschap die ON! in petto heeft, dan zal dit tot voortdurende ophef leiden.

Lees ook: Onvrede bij adviseurs en minister over ‘idiote toets’ voor omroepen

Je vraagt je af waarom de Raad voor Cultuur, die positief adviseerde over toelating van Ongehoord Nederland, de omroep de waarschuwing meegaf dat het kritiek op de NOS achterwege moet laten. En wat bedoelde demissionair minister Arie Slob (Media, ChristenUnie) toen hij bij de toekenning van de zendmachtiging zei: „Er is geen plaats voor het verspreiden van onbetrouwbaar nieuws en desinformatie”?

Donker randje

Gevreesd moet worden dat hier sprake is van een betreurenswaardige naïviteit. Wie de invloed van een tv-kanaal als Fox News in Amerika beschouwt, weet dat dergelijke zenders slechts zoeken naar onrust en woeling, wat tot veel maatschappelijke ontwrichting leidt.

Karskens liet na de kritische aanmerkingen weten dat hij zich niet aangesproken voelt. „De NOS is een taakomroep en is dus verplicht om onbevooroordeeld nieuws te brengen volgens de Mediawet”, luidde zijn reactie. „En ik zie dan dat blanken bijvoorbeeld minder netjes behandeld worden dan mensen met een andere huidskleur. Dat vind ik oneerlijk en daar wijs ik dan naar. Wij hebben een missie en een visie, daar houden we aan vast.” Het zijn voorspellende woorden, die nu al een donker randje vertonen.

Hebben de Raad voor Cultuur en de minister zich wel voldoende laten voorlichten over wat ze het omroepbestel binnenhalen? Natuurlijk is het vrije woord van vitaal belang voor een democratie, maar het misleiden van de burger is van een andere orde.

De minister zou daarom alsnog de erkenning van ON! als aspirant-omroep ongedaan moeten maken. De bewindsman, die met zijn kritische kanttekening ook zelf al aarzeling vertoonde, kan daarbij verwijzen naar de eis uit de Mediawet dat nieuwe omroepverenigingen iets aan de bestaande programmering moeten ‘toevoegen’ – hoe laag de drempel daarvoor ook mag zijn, zoals uit interne documenten waarover NRC maandag publiceerde bleek. De wijze waarop de nieuwe aspirant-omroep zich publiekelijk manifesteert, duidt erop dat aan het omroepbestel slechts controverse en misleiding zal worden toegevoegd.