Na Pandora wordt de belastingparadijzenlijst van de EU niet langer maar korter

Belastingontwijking Ieder half jaar past de Europese Unie haar ‘zwarte lijst’ met belastingparadijzen aan. Pijnlijk feit: die toch al niet zo effectieve verzameling wordt vanaf dinsdag ingekort. „Het is tandeloos.”

De Britse Maagdeneilanden staan ook niet op de EU-lijst met belastingparadijzen.
De Britse Maagdeneilanden staan ook niet op de EU-lijst met belastingparadijzen. Foto Walter Bibikow

De timing kon haast niet slechter, zo vlak nadat nieuwe onthullingen over het gebruik van belastingparadijzen wereldwijd tot opschudding leiden. Toch besloten de ministers van Financiën van de Europese Unie dinsdag een toch al niet erg omvangrijke zwarte lijst met belastingparadijzen nog wat in te korten. Anguilla, Dominica en de Seychellen werden geschrapt van de lijst van zogeheten „niet-coöperatieve jurisdicties op belastinggebied”.

Het halfjaarlijks aanpassen van de lijst is normaal een formaliteit die weinig aandacht trekt. Maar de publicatie van de Pandora Papers deze zondag zet het licht op de gebrekkige Europese aanpak van belastingontwijking, waarvoor de ‘zwarte lijst’ volgens critici symbool staat.

Lees ook dit artikel: Hoekstra, Poetin en Blair – welke politieke kopstukken staan er nog meer in de Pandora Papers?

„In het licht van de bloeiende belastingparadijzen is het absurd dat de ministers van Financiën de zwarte lijst juist nu inkorten”, aldus de Duitse Europarlementariër Sven Giegold (Groenen). Zijn landgenoot Markus Ferber (CSU): „Zelfs na jaren van schandalen is de EU-lijst van belastingparadijzen nog altijd tandeloos.”

Vanaf het begin kritiek

De EU kent sinds eind 2017 een lijst van niet-EU-landen die belastingontwijking in de hand werken. Landen die erop staan, komen moeilijker in aanmerking voor EU-fondsen en Europese bedrijven die er zaken doen, zijn aan strenger toezicht onderworpen. De lijst kwam er na eerdere onthullingen over belastingontduiking en zou de EU moeten helpen druk te zetten op landen die samenwerking weigeren.

Toch is er al sinds het begin de kritiek dat de lijst een wassen neus is. De criteria om landen toe te voegen of te verwijderen, zijn vaag en blijken in de praktijk erg gevoelig voor politieke overwegingen. Zo is er al jaren onvrede over de gebrekkige manier waarop Turkije belastinginformatie deelt, maar het land is nog nooit op de lijst beland vanwege de mogelijke diplomatieke consequenties, bijvoorbeeld voor de migratiesamenwerking.

Gevolg is dat enkele van de meest beruchte belastingparadijzen niet eens op de lijst staan, zoals Singapore, Bermuda en de Kaaimaneilanden. Pikant: ook de Britse Maagdeneilanden, waarvan dit weekend uitlekte dat demissionair minister Wopke Hoekstra (CDA) er in het verleden een belegging had lopen, hebben het nog nooit tot de lijst geschopt.

Twee Europese politici

Oxfam Novib constateerde eerder al dat van de 31 landen waar geen of nauwelijks winstbelasting wordt gerekend, er slechts twee op de zwarte lijst staan. Anguilla en de Seychellen staan volgens een vertegenwoordiger van die organisatie „in het hart van dit nieuwste schandaal” wat de verwijdering „een grap” maakt.

Lees ook dit artikel: Pandora Papers tonen dat er nog volop belasting wordt ontdoken

De ‘tandeloze’ lijst is niet het enige moeizame onderdeel van de Europese aanpak van belastingontwijking. Intern komt men al jaren niet tot afspraken, bijvoorbeeld over een eenduidige belastinggrondslag die een eind zou kunnen maken aan het creatief schuiven met winsten binnen Europa.

Binnen de EU zijn er ook nog altijd dwarsliggers bij het mondiale akkoord over een minimumtarief aan vennootschapsbelasting. Bijvoorbeeld Ierland, dat zelf een veel lager tarief rekent. Twee prominente Europese politici doken bovendien zelf op in de lijst van personen die een belastingparadijs gebruikten: naast Hoekstra de Tsjechische premier Andrej Babis.