Gouden Griffel voor ‘avonturenverhaal vol vaart’ van Pieter Koolwijk

Kinderboekenweek Schrijver Pieter Koolwijk ontvangt de Gouden Griffel voor ‘Gozert’, illustrator Ludwig Volbeda krijgt het Gouden Penseel voor ‘Hele verhalen voor een halve soldaat’.

Illustratie van Linde Faas uit het Gouden Griffel-winnende ‘Gozert’, geschreven door Pieter Koolwijk.
Illustratie van Linde Faas uit het Gouden Griffel-winnende ‘Gozert’, geschreven door Pieter Koolwijk.

Gouden Griffel: Pieter Koolwijk

Wat onschuldig, fantasievol en avontuurlijk lijkt te beginnen, krijgt al snel een naar bijsmaakje in Gozert, het boek dat is uitgeroepen tot winnaar van de Gouden Griffel 2021 voor het beste kinderboek. Schrijver Pieter Koolwijk ontving de prijs (1.500 euro) dinsdagavond in Amsterdam bij de aftrap van de Kinderboekenweek.

‘Niemand kon hem zien. Niemand kon hem horen. Hij bestond niet voor de rest van de wereld’, vertelt Ties over zijn fantasievriend Gozert, die niet ‘denkbeeldig’ genoemd mag worden, zoals de rest van de wereld graag wil, maar alleen ‘onzichtbaar’.

Gozert ontwikkelt zich volgens de Griffeljury „van avonturenverhaal vol vaart en grappen naar een existentieel vraagstuk over geluk”, waarbij schrijver Koolwijk „heer en meester” is in het balanceren „op de grens tussen fantasie en werkelijkheid”.

Het fantasievriendje, stoerder en nietsontziender dan de hoofdpersoon Ties zelf, zet hem aan tot kattenkwaad, tot de situatie zo onhandelbaar wordt dat hij in een inrichting opgenomen moet worden. Maar zelf wil Ties zijn vriend helemaal niet kwijt: Gozert is een waardevolle toevoeging aan zijn leven. ‘Steeds wanneer ik overspoeld werd door saaiheid, was hij er om die weg te jagen, zoals een waakhond blaffend een inbreker het huis uit werkte.’

Die spanning is de drijvende kracht achter Gozert, het zesde kinderboek van de nu bijna tien jaar publicerende Pieter Koolwijk (1974), het eerste waarmee hij in de prijzen valt. Koolwijk, die in de avonduren schrijft en overdag werkt als IT’er bij de gemeente Emmen, verzet zich tegen een steeds meer onttoverd rakende, digitale wereld. „Als je dit boek leest als een boek over een jongen met een psychisch probleem, doe je het tekort”, zei hij in Dagblad van het Noorden. „Ik steek ‘m wel zo in, maar hoop dat je je afvraagt: heeft die jongen wel een probleem? […] Er wordt zoveel verklaard. Daardoor gaat iets verloren.”

De Griffeljury – die Koolwijks boek verkoos boven genomineerd werk van o.a. Tjibbe Veldkamp, Edward van de Vendel en Benny Lindelauf – herkende in Gozert een verhaal over „hoe onze maatschappij omgaat met fantasie of afwijkend gedrag”. „Koolwijk bewijst dat verbeeldingskracht recht heeft op plek in de realiteit.”

Lees ook: de recensie van het deze zomer verschenen vervolg op ‘Gozert’.
Ludwig Volbeda won het Gouden Penseel met zijn illustraties in Hele verhalen voor een halve soldaat, geschreven door Benny Lindelauf

Gouden Penseel: Ludwig Volbeda

In zijn nog verse carrière maakte Ludwig Volbeda (1990) tot nu toe voor vier boeken de illustraties. Voor twee daarvan won hij het Gouden Penseel, de hoogste Nederlandse prijs voor kinderboekillustraties (eveneens 1.500 euro). Na de bekroning van Fabeldieren, drie jaar geleden, volgde dinsdag Volbeda’s tweede Penseel voor Hele verhalen voor een halve soldaat, geschreven door Benny Lindelauf. Het boek werd eerder al bekroond met de Woutertje Pieterse Prijs.

Volbeda maakt geen geijkte kinderboekillustraties. Bij hem geen energieke composities of expressieve kleuren, zelfs bijna geen levende wezens. Zijn dertig uit ragfijne lijnen opgetrokken tekeningen voor Hele verhalen voor een halve soldaat zijn zacht aangezet en verstild, bedekt en aards van kleur en lijken vooral sfeer te willen scheppen. Er is een weids woestijnlandschap in grijstinten, een kloosterkapel volgebouwd met weelderige planten. En een reeks groezelige enveloppen, met priegeltekeningetjes in de marges. Het zijn tekeningen die vooral graag náást de tekst willen staan. In hun afkeer van bombast trekken ze de aandacht. Je moet wel met je neus bovenop de bladzijde gaan zitten om de minutieuze details te ontwaren waarin Volbeda uitblinkt.

Zijn carrière als boekillustrator, na een illustratieopleiding aan St. Joost in Breda, begon met een opmerkelijke bekroning. Voor zijn prentenboek De vogels won hij de Grand Prix van de illustratiebiënnale in Bratislava. Tussen werk uit de hele wereld viel hij, als 27-jarige met voorliefdes voor filosofie en theologie, meteen op. Hij was eigenzinnig en stijlvast: een dun pennetje bepaalt Volbeda’s handschrift.

De tekeningen in Hele verhalen voor een halve soldaat sluiten aan bij de sprookjesachtige sfeer die ook uit de tekst spreekt. Lindelauf, die voor de Gouden Griffel genomineerd was maar uiteindelijk niet won, schreef een raamvertelling waarin tijdloze vertellingen de hoofdrol spelen. De illustraties van Volbeda „scheppen een wereld die nog niemand heeft gezien maar die resoneert met onze diepste verbeelding”, aldus de Penseeljury.

Lees ook een interview met de schrijver van ‘Hele verhalen voor een halve soldaat', Benny Lindelauf.