Opinie

EU moet de ogen niet sluiten voor wat Polen doet met migranten

Vluchtelingencrisis

Commentaar

Tientallen vooral Afghaanse vluchtelingen zitten al zes weken vast in het grensgebied tussen Polen en Wit-Rusland. Polen wil ze niet binnenlaten, Wit-Rusland wil ze niet terugnemen. Om hoeveel mensen het precies gaat en hoe ze eraan toe zijn, is lastig te achterhalen. Journalisten en maatschappelijke organisaties zijn niet langer welkom in dit stukje Europese Unie, nu de noodtoestand er formeel is uitgeroepen. Volgens de Poolse autoriteiten zijn dit jaar al achtduizend pogingen geregistreerd om illegaal de grens over te steken. Vorig jaar waren dat er 120. De oorzaak is bekend: uit woede over nieuwe EU-sancties haalde de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko mensen op uit onder meer Afghanistan, Irak en Afrikaanse landen, om ze daarna naar het grensgebied met Polen, Litouwen en Letland te geleiden. Een gebied met eindeloze bossen en gevaarlijke moerassen, waar – voor zover bekend – al minstens vijf migranten zijn bezweken aan uitputting of onderkoeling. Loekasjenko bewijst opnieuw gewetenloos te zijn.

De Europese reactie op deze crisis laat echter veel te wensen over. Polen is bezig met het ‘terugduwen’ van de migranten, inclusief kinderen, naar Wit-Russisch grondgebied. Een meerderheid van het Poolse parlement gaf onlangs groen licht voor deze praktijk, die in het internationaal recht bekendstaat als refoulement en verboden is. Toch gebeurt het nu weer, aan de grenzen van Europa.

Lees ook: Migratiecrisis aan de grens komt de Poolse regering niet slecht uit

De Poolse regering maakt zich ook schuldig aan demoniseren: onlangs brachten twee ministers tijdens een persconferentie de asielzoekers in één adem in verband met terrorisme, bestialiteit én pedofilie. Als bewijs dienden foto’s die op de mobieltjes van de migranten zouden zijn aangetroffen. Op een van die foto’s, in prime time uitgezonden op tv, heeft een man seks met een dier. Ook kwamen er beelden voorbij van onder meer een onthoofding, terroristische samenkomsten, aanrandingen en drugsgebruik. Warschau heeft niet helder kunnen maken wat de status of herkomst is van dit bewijs. Inmiddels is wel duidelijk dat het grotendeels om beelden gaat die ook op internet te vinden zijn.

De rechtsstaat in landen als Polen en Hongarije is al jaren onderwerp van discussie. Rechters en media die onder groeiende politieke invloed staan, de geschonden rechten van homo’s: ook Nederland is daar heel kritisch op. Sinds kort stelt de Europese Commissie zich harder op. Wie de rechtsstaat schendt, dreigt EU-geld mis te lopen. Het lijkt te werken: drie Poolse regio’s die zichzelf ‘vrij van lhbti-ideologie’ hadden verklaard, trokken dit na EU-druk weer in. Als het om vluchtelingen gaat, is het echter pijnlijk stil in Europa. Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 kan hard optreden aan de EU-buitengrenzen op veel stilzwijgende instemming rekenen. Ook op de Middellandse Zee wordt geregeld een oogje dichtgeknepen als migranten worden teruggeduwd naar Noord-Afrika.

Lees ook: Hoe een Nederlandse reder migranten ‘terugduwde’ naar Libië

Enkele EU-landen vragen zich nu ook openlijk af of ‘pushbacks’ onder specifieke omstandigheden niet tóch zouden moeten worden toegestaan – bijvoorbeeld als migranten als ‘wapen’ tegen de EU worden ingezet. De Commissie wijst dit vooralsnog niet af. Wettelijk zou er dan onderscheid gemaakt moeten worden tussen vluchtelingen die ‘eerlijk’ op de deur kloppen, en zij die onderdeel zijn van geopolitieke spelletjes. Een heel lastig te maken verschil, misbruik ligt op de loer. Na alle hoopvolle tekenen dat Brussel eindelijk doorpakt bij het verdedigen van de rechtsstaat zou het een reusachtige stap achteruit zijn.