Mag je iemand verbieden een kind te krijgen? De vraag wordt al jaren gesteld en is omstreden

Verplichte anticonceptie Vier vrouwen kregen gedwongen anticonceptie op last van de rechter. Volgens de behandelaars werd daarmee leed voorkomen.

Een nieuwe wet maakt het sinds begin vorig jaar mogelijk geboortebeperking op te leggen.
Een nieuwe wet maakt het sinds begin vorig jaar mogelijk geboortebeperking op te leggen. Foto Getty Images

Ze is gediagnostiseerd met een schizoaffectieve stoornis. Sinds ze eind 2019 met haar medicatie stopte, is ze angstig en achterdochtig. Ze vermoedt dat haar buren tegen haar samenspannen en zwierf over straat. Tussen 2002 en 2015 kreeg ze vier kinderen, die allemaal uit huis geplaatst werden. Toen ze voor de vijfde keer zwanger was, onderging ze een abortus na negatieve reacties uit haar omgeving. Het deed haar veel verdriet.

In het voorjaar van 2020 staat ze voor de Rotterdamse rechtbank. De ggz-instelling die haar behandelt, de Parnassia Groep, wil haar verplichten tot zorg. Om haar geestelijke gezondheid te stabiliseren, is er een zorgplan opgesteld waarin onder meer het beperken van haar bewegingsvrijheid en het toedienen van medicatie is vastgelegd. En verplichte anticonceptie. Haar psychiater vindt dat ze de prikpil of een spiraal moet krijgen. De vrouw wil dat niet, vertelt ze de rechter. Ze heeft een relatie en trouwplannen en wil graag nog een kind. Over voorbehoedsmiddelen wil ze zelf kunnen beslissen.

Mag je iemand verbieden een kind te krijgen? De vraag wordt al jaren gesteld en is al jaren omstreden. Voorstanders wijzen op het leed van kinderen in kansloze opvoedsituaties, tegenstanders op grondrechten, zoals vrije voortplanting.

Sinds begin vorig jaar is er een nieuwe wet – de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg – die het opleggen van geboortebeperking in de praktijk mogelijk maakt. Uit rechtszaken blijkt nu dat anticonceptie als verplichte zorg kan worden gezien bij vrouwen met ernstige psychiatrische problemen. Een officier van justitie kan een zogeheten zorgmachtiging aanvragen die vervolgens door een rechter wordt getoetst. Vier rechtbanken behandelden afgelopen jaar zeker zes van zulke zaken.

Suïcidaal

De zes vonnissen geven inzicht in wat bepaalt of iemand moeder mag worden. In alle zaken gaat het om het afwenden van „ernstige nadelen” voor de vrouwen of hun omgeving: vanwege hun psychische problemen dreigt ernstige verwaarlozing en vormen ze mogelijk een gevaar voor anderen of zichzelf.

Soms lijden ze aan wanen – zoals de vrouw met een licht verstandelijke beperking en een chronische psychische stoornis wier zaak in oktober 2020 bij de rechtbank Noord-Nederland diende. Ze denkt bijvoorbeeld dat haar hoofd achterstevoren staat en hoort stemmen die haar opdragen te stoppen met eten en drinken. Als haar psychotische klachten toenemen, wordt ze suïcidaal en agressief. „Betrokkene gaat dan schelden en schreeuwen tegen haar stemmen, schoppen en slaan met of tegen deuren en zwaaien met messen.”

Lees hier een interview met Jolanda Doornbos, wier ouders een verstandelijke beperking hebben, maar zijzelf niet.

De vrouwen hebben vaak weinig inzicht in hun ziekte. Welke problemen zwanger worden of het hebben van kinderen met zich meebrengen, overzien ze volgens hun behandelaren niet. De vrouw uit Noord-Nederland heeft een kinderwens, maar de psychiater heeft „grote twijfels” of ze een eventuele zwangerschap kan doorstaan: ze gebruikt cannabis om zichzelf rustig te maken en de dosering antipsychotica die ze krijgt, zou schadelijk zijn voor een baby.

In een uitspraak van de rechtbank Rotterdam, over een vrouw met een verstandelijke beperking en schizofrenie, zegt haar behandelaar dat een zwangerschap „gelet op haar diabetes ook op somatisch gebied tot schade zal leiden”. De vrouw woont begeleid, heeft morbide obesitas en is „niet in staat om algemene dagelijkse levensverrichtingen uit te voeren”. Bovendien is ze wilsonbekwaam en staat ze onder curatele: ze zal dus geen gezag krijgen over het kind.

Bij één vrouw, uit de regio Zeeland-West-Brabant, werd de gevraagde machtiging afgewezen. Hoewel ze drugs gebruikt en het volgens de behandelaar steeds slechter met haar gaat, ziet de rechter geen grond voor verplichte zorg in de vorm van de prikpil. De vrouw heeft al een hormoonimplantaat en het feit dat ze zegt dat ze dat wil laten verwijderen „rechtvaardigt nog niet dat er over gegaan mag worden tot het gedwongen toedienen van anticonceptie”. Dat zou een laatste redmiddel zijn, aldus de rechter.