Profiel

Welbespraakt, intelligent en rijk: wie is Christian Lindner, de partijleider van de Duitse FDP?

Duitse verkiezingen De liberale FDP-voorman Christian Lindner is de spil in formatie van een nieuwe Duitse regering. Met zijn Porsche en gestileerde uiterlijk spreekt hij heel veel Duitse jongeren aan.

FDP-voorman Christian Lindner.
FDP-voorman Christian Lindner. FILIP SINGER / EPA

Zondagavond in Berlijn, een week na de verkiezingen. In het glazen kantoorgebouw van ‘innovatieve denktank’ Helix Hub voert FDP-voorman Christian Lindner de eerste verkennende gesprekken met Olaf Scholz van de SPD, de partij die de verkiezingen won. Na afloop geven de secretarissen-generaal van beide partijen een korte persverklaring, ze zeggen uit te zijn op de snelle formatie van een „hervormingscoalitie”. Dan vertrekt Lindner met zijn gevolg naar zijn volgende afspraak, iets zuidelijker in Berlijn. Daar wacht een vijftienkoppige delegatie van CDU/CSU op hem. Zij willen Lindner ervan overtuigen dat juist een regering bestaande uit FDP, CDU/CSU en als derde partner de Groenen, de beste optie voor de liberalen is.

Iedereen dingt deze dagen naar de hand van Christian Lindner (Wuppertal, 1979). Na de winst van de SPD en de tweede plek voor CDU/CSU, bepalen FDP en Groenen als blok of SPD of CDU/CSU de nieuwe bondskanselier zal leveren.

Lindner is kingmaker, samen met de partijtop van de Groenen. De liberalen hebben een voorkeur voor de christen-democraten, die op het gebied van financiën en sociale zaken veel dichter bij de FDP staan. Bovendien kent Lindner CDU-voorman Armin Laschet goed, sinds zij in 2017 samen het regeerakkoord in Noordrijn-Westfalen uitonderhandelden. Maar CDU/CSU is onderling verdeeld na de verkiezingsnederlaag, en kon eerder niet eens zonder openlijke onenigheid een datum en een tijdstip prikken voor de gesprekken met de FDP.

Lees ook: De Groenen en FDP, de twee kleinste winnaars, hebben in Duitsland de troeven in handen

‘Verkeerd regeren’

Ook voor Lindner hangt veel af van de coalitiegesprekken. In 2017 liet hij na maandenlange onderhandelingen een coalitie onder Merkel met CDU/CSU, FDP en Groenen klappen, met de woorden „liever niet regeren dan verkeerd regeren”. Het werd hem niet in dank afgenomen door de partijen wier vertrouwen hij nu weer moet terugwinnen. Ook in de eigen partij, die wilde meeregeren in de hoop eindelijk weer iets van relevantie terug te winnen, klonk onvrede.

Bij de Bondsdagverkiezingen van 2013 haalde de FDP voor het eerst in haar geschiedenis niet de kiesdrempel van 5 procent. Kort daarop werd de toen 34-jarige Lindner tot voorzitter gekozen. Hij hervormde de partij grondig en werkte aan een nieuw imago. Dat imago werd verregaand belichaamd door Lindner zelf: geen club van bedaagde tandartsen en advocaten, maar een partij voor jonge ondernemers en twintigers met start-up-fantasieën, voor kiezers met een sterk geloof in de eigen maakbaarheid.

Lindner zelf heeft die eigen maakbaarheid tot in de finesses doorgevoerd. Als adolescent met een neiging tot overgewicht groeide hij op in een stadje ten noordoosten van Keulen bij een alleenstaande moeder met weinig middelen. Op zijn zestiende werd hij lid van de FDP - toen schijnt hij al verkondigd te hebben dat hij ooit secretaris-generaal van de partij zou worden. Op zijn achttiende, in zijn eindexamenjaar, richtte Lindner een eerste eigen bedrijf op in marketing-advies.

Een filmpje uit die tijd laat zien hoe de scholier en zijn compagnon in een pak in de schoolbanken zitten, en vervolgens in een Mercedes naar een opdrachtgever rijden. In het filmpje heeft Lindner het voortdurend over „presteren”. Tegen het einde zegt hij: „Problemen zijn maar doornige kansen”.

Lees ook: Blunderend en angstig stevende de CDU op een historische nederlaag af

Altijd de jongste

De politicus Lindner was in vrijwel iedere functie ‘de jongste ooit’: op zijn 21ste het jongste lid van het parlement van Noordrijn-Westfalen, op zijn 30ste, in 2009, de jongste secretaris-generaal van de FDP ooit. Vier jaar later, op zijn 34e is hij de jongste voorzitter van de partij, en in 2017, als de coalitieonderhandelingen op niets uitlopen, is hij bijna Duitslands jongste minister van Financiën. De conservatieve sterfilosoof Peter Sloterdijk noemde Lindner vorige week het „grootste politieke talent van Duitsland in de afgelopen vijftig jaar”.

Die betrekkelijke jeugdigheid van Lindner heeft ook aantrekkingskracht op jonge kiezers. Van de Duitse kiezers die voor het eerst gingen stemmen koos 23 procent FPD, waarmee de partij samen met de Groenen de populairste partij onder het jonge electoraat werd. Voor en na Lindners optredens in de campagne zwermden grote groepen jongeren om hem heen, voornamelijk jongens, die met Lindner selfies wilden maken.

Dat heeft te maken met punten in het verkiezingsprogramma van de FDP, zoals het legaliseren van cannabis en een kiesgerechtigde leeftijd van 16 jaar, en ook de gematigde kritiek die Lindner en zijn partijgenoten op de strikte coronapolitiek van het kabinet-Merkel IV uitten.

Het enthousiasme onder sommige jongeren voor Lindner – altijd onberispelijk in pak en zich bij voorkeur per Porsche voortbewegend – zal ook te maken hebben met de zweem van succes die hij uitstraalt: welbespraakt, intelligent en rijk. In de afgelopen regeringstermijn verdiende hij 420.000 euro met nevenactiviteiten als lezingen, waarmee hij een van de best verdienende Bondsdagsleden is.

Maar met zijn gestileerde voorkomen en nauwkeurig geregisseerde optredens blijft Lindner ook ongenaakbaar. De korte foto-optredens met jonge mensen gaan hem goed af, maar in inhoudelijke gesprekken met kiezers maakt Lindner een houterige indruk. Voor debatten en talkshows op tv bereidt hij zich nauwgezet voor, zijn antwoorden zijn gestructureerd als geschreven tekst.

Soms betweterig

De onkreukbare façade en zijn soms betweterige manier van debatteren wordt ook vaak als arrogantie geïnterpreteerd. In 2019 twitterde hij over de klimaatdemonstranten van Fridays for Future: „Je kunt niet van kinderen en jongeren verwachten dat ze alle mondiale verbanden zien, wat technisch zinvol is en wat economisch haalbaar. Dat is iets voor experts.”

Lees ook dit opiniestuk van vóór de stembusgang: De race om het kanselierschap wordt niet spetterend. En dat heeft een reden

Ook maakte hij meermaals grappen die als seksistisch zijn geïnterpreteerd. Zo zei hij vorig jaar op een partijcongres over een vertrekkende collega (een jonge vrouw): „Ik denk dat we ongeveer driehonderd keer samen de dag zijn begonnen.” Na een korte stilte voegde hij toe: „Ik heb het over ons dagelijkse telefoongesprek ’s ochtends over de politieke situatie. Niet wat je nu denkt.” De grapjes leverden hem de titel ‘Sexist Man Alive’ van het tijdschrift Emma op.

Dergelijk neerbuigende uitlatingen over jonge klimaatdemonstranten en vrouwen zal Lindner zich de komende tijd niet kunnen permitteren. Hij is om te regeren aangewezen op de Groenen – en die hebben dit weekend besloten dat partijleden over een mogelijk coalitie-akkoord met de FDP zullen stemmen. Een al te hautaine FDP-minister Lindner, wiens posities toch al ver af liggen van de jonge, activistische achterban, zullen veel Groenen niet zo maar laten passeren.