Opinie

Echt Nederlands

Stephan Sanders

Deze woorden lagen op het puntje van mijn tong, maar er waren toch anderen nodig om ze ervanaf te plukken: „ras”, schreven de hoogleraren M’charek en Rosenkrantz Lindegaard in NRC (2 oktober), „is een controversieel begrip dat is voortgekomen uit de racistische wetenschap van de negentiende en twintigste eeuw (…) Terwijl rassen niet bestaan.”

Het zwarte ras, het bruine, het gele en witte: leuk bedacht allemaal, maar luchtkastelen, die geen ander fundament kennen dan wat toevallige conventies en gewoontevorming. Terecht dat beide auteurs het vonnis hekelen van de Haagse rechtbank, van 22 september jongstleden, waarin wordt gesteld dat „kleur of andere etnische uiterlijke kenmerken (…) de enige of overwegende redenen (…) kunnen zijn voor controle”.

We hebben het hier in de praktijk over de marechaussee en de Nederlander met een ‘niet-Nederlands uiterlijk’, zoals dat onbeholpen heet, die er prompt voor controle wordt uitgepikt. We noemen het ook wel ‘etnisch profileren’, en het dreigt een wettelijke basis te krijgen.

In grote steden als Amsterdam en Rotterdam is dat ‘niet-Nederlandse uiterlijk’ allang geen onderscheidend criterium meer. Dat hóórt het ook niet te zijn, want iedereen in het bezit van een Nederlands paspoort is een Nederlander.

Ik ben zowat een geboren legalist, en dat kan ik uitleggen ook: als geadopteerde hoorde ik in mijn jonge jaren vaak dat ik ‘niet echt’ het kind was van mijn ouders, want ik leek niet op hen. Maar ik was bijzonder echt en mijn ouders ook: de clou van adoptie is nu juist dat je wettelijk het kind wordt van dat adoptiepaar. Ik nam de juridische papieren niet mee naar school, dat zou enkel hilariteit wekken, maar troostte mij met de gedachte dat de Nederlandse wet wijzer was dan de fluisterende kinderen.

Die wijsheid dreigt nu verloren te gaan.

Het zijn niet alleen rechters, het zijn ook antiracistische activisten, die er alles aan doen om van ‘ras’ een allesbepalende onderscheiding te maken. Nee, ‘witte mensen’ kunnen een en ander niet begrijpen, ‘want het is een zwart ding’. Of, uit mijn eigen leven: deze man is ‘niet zwart genoeg’ om de beroemde, zwarte schrijver te interviewen. Alles vernomen uit monden van ‘zwarte Nederlanders’ die een strikte scheidslijn hanteren tussen ‘wit, zwart, en bruin’. Ik vrees weleens dat rechters die geluiden zo serieus nemen, dat ze ernaar gaan oordelen. Weer wint het schoolplein terrein.

Maar het is quatsch, en vooral ook: het is onwettig. Gekleurde of zwarte landgenoten kunnen zelf weleens het idee krijgen dat ze ‘Nederlanders-op-het-randje’ zijn zoals Sinan Çankaya in deze krant bitter schreef, de rechter moet beter weten.

Het Nederlandse paspoort echt? Dan u ook echt.

Stephan Sanders schrijft elke maandag op deze plek een column.