Waarom gaan panty’s zo snel kapot?

Durf te vragen Van alle kledingstukken gaan panty’s het minst lang mee. Bij het minste of geringste zit er al een ladder in. Hoe komt dat?

Foto Getty Images

Het raadsel diende zich in 1950 al aan. Good Housekeeping Textile Laboratory schreef toen dat panty’s opvallend vaak kapot gaan, ze ‘ladderden’ snel. En veel sneller dan voor de oorlog. Ruim zeventig jaar na het verschijnen van het artikel, is het pantyprobleem nog steeds niet opgelost.

In eerste instantie lijkt hun zwakheid misschien wat vreemd, als je je bedenkt dat panty’s van hetzelfde materiaal gemaakt zijn als die oranje sleepkabels waarmee de ANWB auto’s wegsleept. Ook touwen waarmee mensen aan bergen bungelen, zijn ervan gemaakt. Het gaat om polyamide, in de volksmond nylon genoemd.

Als panty’s van zulk sterk materiaal worden gemaakt, waarom gaan die dingen toch zo snel kapot. En kunnen er panty’s gemaakt worden die wél lang meegaan?

Breekkracht van twaalf gram

Om de eerste vraag te beantwoorden pakt Leon Govaert, hoogleraar polymeermechanica aan de Technische Universiteit Eindhoven en aan de Universiteit Twente, een pen, papier en rekenmachine. De sterkte van de nylondraden hangt af van hun dikte. De dikte van een panty (en de draden) wordt uitgedrukt in denier. Eén denier betekent één gram nylon per negen kilometer draad. Hoe hoger de denier, hoe dikker de draden. Panty’s komen meestal tussen de vijf en honderd denier, waar vijf bijna volledig transparant is en honderd helemaal niet meer doorschijnt.

Govaert rekent eerst de draden van een 15 denier panty om naar het dwarsoppervlak (de dikte) van de nylon draden. Vervolgens vermenigvuldigt hij het dwarsoppervlak met de trekkracht van nylon (dat is 85 megapascal) om de breekkracht te krijgen. Het draadje van een vijftien denier panty breekt wanneer iets wat eraan trekt, je vinger bijvoorbeeld, twaalf gram bereikt. „Daar kun je dus geen auto mee trekken. Nylon mag dan wel sterk materiaal zijn, als de draden zo dun zijn als in een 15 denier panty, breken ze alsnog snel.”

Waarom gingen panty’s voor de oorlog dan wel langer mee? Toen droegen mensen vooral dikke panty's van boven de veertig denier en later pas verschenen steeds meer dunnere, transparante panty's, zo schreef Good Housekeeping Textile Laboratory. Ze rapporteerden dat in 1947 nog maar 17 op de 100 verkochte panty’s vijftien denier waren. Drie jaar laten waren dat er al 70.

Kogelvrije vesten

Kunnen dunne panty’s niet sterker? „Ja, wanneer ze van sterker materiaal dan nylon gemaakt zijn”, zegt Govaert. „Ik vond een firma in Canada die beweert de sterkste panty’s ter wereld te maken. Na wat onderzoek op het web ontdekte ik dat zij de panty’s maken van polyetheenvezel.”

Govaert houdt een model van een lange keten zwarte bolletjes met hier en daar wat witte bolletjes voor de webcam. „Polyetheen is een hele simpele keten van koolstof met waterstof eraan. Dit materiaal is sterker dan nylon, omdat de moleculen van polyetheen netter gerangschikt zijn en de ketens langer zijn. Boterhamzakjes worden er ook mee gemaakt, maar wanneer de lange ketens allemaal georiënteerd zijn in de richting van de vezel van de panty, is het zo sterk als staal. Ook kogelvrije vesten worden ermee gemaakt.”

Polyetheen heeft een treksterkte van ongeveer tweeduizend megapascal „dus een enkel draadje van deze panty met vijftien denier breekt bij ongeveer 300 gram”, berekent Govaert. „Veel hoger dan de nylon panty’s. Maar, voor de goedkoopste panty op de webshop betaal je 86 euro. Dat dan weer wel.”

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Ook een vraag? durftevragen@nrc.nl