‘Ik droeg nog kleine kleeren’

Woord ‘Kindje’ heeft ‘kind’ vervangen, signaleert

Alledaagse woorden blijken soms over verrassend veel betekenissen te beschikken. Neem het woord ‘kind’. Dat betekent meestal zoiets als pakweg: onvolwassen mens. Een kind is geslachtloos, althans, kan zowel een jongen als een meisje zijn. Opmerkelijk is dat ‘kind’ ook heel vaak leeftijdloos is, zoals Van Dale signaleert. Bijvoorbeeld in samenstellingen: een arbeiderskind, of een domineeskind. Daarbij verwijst ‘-kind’ naar afkomst of milieu. Meer in het algemeen blijft iemand zijn of haar leven lang het kind van zijn of haar ouders. Dat is, zeg maar, een generationele betekenislaag.

Laten we aannemen dat de basisbetekenis van het woord kind wel naar een jong en onvolgroeid mens verwijst. Het ontroerende van het gedicht De wolken van Martinus Nijhoff is dan weer dat hij het woord ‘kind’ juist vermijdt door te schrijven:

‘Ik droeg nog kleine kleeren, en ik lag
Lang-uit met moeder in de warme hei’

Ofschoon kind sekseloos is, lijkt het er wel op dat, wanneer het wordt gebruikt als aanspreekvorm voor volwassenen, het gaat om vrouwen. En terwijl vrouwen elkaar in gesprekken met ‘kind’ kunnen aanspreken („Kind, wat een mooie bloemen, dat had je niet moeten doen.”) is dat niet gangbaar onder mannen.

Beeld Getty Images

Met het verkleinwoord ‘kindje’ is nog iets bijzonders aan de hand. Dat achtervoegsel ‘-je’ hoeft niet per se iets te zeggen over het formaat of de leeftijd van die persoon. Zo kan een hoogbejaarde man zijn even oude vrouw bijvoorbeeld zeer goed aanspreken met ‘kindje’ („Wil je nog een kopje thee, kindje?”). Omgekeerd zal de vrouw dat niet snel tegen haar man zeggen. Maar goed, dit is de sectie koosnaampjes en die is semantisch gesproken een jungle waar alles mogelijk is.

Het verkleinwoord kindje, waarmee aanvankelijk dus extra affectie werd uitgedrukt, is enorm in opmars. Mensen hebben op dit moment geen kinderen meer. En ze spreken ook niet over ‘kindertjes’. Zelfs wordt niet meer gesproken over ‘kids’, zoals tot voor kort nog wel het geval was. Nee, mensen hebben nu vaak ‘kindjes’. En die kinderen zijn dan niet per se heel jong, of klein uitgevallen. De affectieve connotatie, dus dat ze schattig zijn, die kindjes, is verdwenen.

Kindje heeft kind vervangen. Soms wordt het begrip daarbij wel erg ver opgerekt. Zoals in een recent nieuwsbericht op het NOS Radio 1 Journaal over het feit dat San Marino per referendum voor het opheffen van het verbod op abortus had gestemd. De nieuwslezeres legde uit: „in San Marino was het weghalen van een kindje tot nu toe verboden”.

En zo, door een foetus aan te duiden als ‘kindje’, een jong mens, werd zestig jaar discussie over abortus provocatus geschrapt.