De ondergang van 9GAG, moeder van de meme-cultuur

sociale media Süeda Isik volgt de socials, op zoek naar  memes  die iets vertellen over de tijd waarin we leven.  Deze keer: hoe de moeder van de meme-cultuur verouderd raakte

Ooit was het gebruikelijk om je vrienden te mailen of sms-en als je wilde weten hoe het met ze ging. Nu sturen jongeren elkaar voornamelijk memes die hun gevoelens en toestand weergeven. Je weet wel, die humoristische plaatjes of filmpjes die veelvuldig worden gedeeld, gemanipuleerd en geïmiteerd op het internet. Maar waar komen ze vandaan? Mijn eigen kennismaking met het fenomeen was in 2012, toen ik op mijn eerste internet-meme stuitte op meme-website 9GAG.com.

Er ging een wereld voor mij open. Wat de bibliotheek van Alexandrië in haar glorietijd voor teksten betekende, was 9GAG in zijn glorietijd voor de vroege internet-meme. De website werd in 2008 opgericht in Hongkong. Hij bestaat uit een gigantische collectie internet-memes die door gebruikers zelf zijn gemaakt of gekopieerd en geplakt.

Memes zijn overal

In de vroege jaren tien groeide 9GAG uit tot een verzamelplaats voor liefhebbers over de hele wereld. Op Nederlandse middelbare scholen scrolden jongeren tijdens de les vaak urenlang door de vele plaatjes, om vervolgens de beste in de pauze met vrienden te bespreken.

Tegenwoordig zijn memes niet meer te omzeilen. Ze zijn overal. Online webshopgigant Bol.com adverteert zelfs alleen nog maar met memes op Instagram. Zo zegt een rubberen Gandalf-badeend: „Stop met scrollen. U mag niet passeren.” Deze meme is geïnspireerd op de beroemde uitspraak van de The Lord Of The Rings-karakter: ‘You shall not pass’. Een populair tekstje dat je tien jaar geleden al regelmatig tegenkwam op 9GAG.

Zoals de koninklijke bibliotheek te Alexandrië door brand in verval raakte, onderging 9GAG onvermijdelijk een soortgelijk lot. Alleen kwam de aanval ditmaal niet van de legers van Caesar maar van de wetenschap. In 2014 publiceerde taalkundige Albin Wagener een verwoestend wetenschappelijk artikel over het online platform. Hij concludeerde dat het platform mensen over de hele wereld bij elkaar bracht, maar dit deed aan de hand van masculiene en heteroseksuele symboliek en uitsluiting van andere groepen.

Oneindig scrollen

Ikzelf zag mijn relatie met mijn éérste meme-platform verwateren omdat de berichten hun geestigheid steeds vaker verruilden voor onversneden haat. De overduidelijk seksistische, discriminerende en homofobe berichten bedierven de pret voor me. Ik was niet de enige, bleek uit een kleine rondvraag op Twitter.

9GAG was samen met internetforums 4chan en Reddit de moeder van de meme-cultuur die dominant geworden is op Instagram en TikTok. Dat oneindige scrollen door plaatjes waarbij je bij de ene harder grinnikt dan bij de andere. Dat je dankzij de grappen die inspelen op de actualiteit geen krant hoeft open te slaan om te weten wat er in de wereld gebeurt. Maar de glorietijd van 9GAG is voorbij. Dat het nog in leven is, komt vooral doordat het zijn gebruikers is gevolgd naar andere sociale media. Zo heeft het platform meer dan 57 miljoen volgers op Instagram. Maar de site zelf heeft haar glans verloren.

Bij de brand in de bibliotheek van Alexandrië tijdens het beleg van Caesar gingen veertigduizend boeken verloren. Met 9GAG gaat het anders: de memes van weleer blijven zich eindeloos vermenigvuldigen.