Opinie

Balanceren op de coronascheidslijn

Kiza Magendane

Omdat mijn omgeving mij regelmatig wijsmaakte dat ik open-minded ben, ben ik daar voor lange tijd in gaan geloven. Tot de pandemie. Het begon met een verbazing die zich vrij snel in frustratie vertaalde: hoe konden bewoners van een rijk land als Nederland zich zo hartstochtelijk tegen een lockdown verzetten? Wisten zij soms niet dat zij, anders dan bewoners van arme landen, in relatieve welvaart verkeerden, ondanks die lockdown?

Later volgden onbegrip en ongeduld. Het lukte mij simpelweg niet om begrip te tonen voor coronahufters die tientallen 5G-zendmasten in brand staken en GGD-locaties vernielden. Ook niet voor complotondernemers die in de meeste debiele samenzweringstheorieën handelen, wetenschappelijke feiten ontkennen, journalisten bedreigen en wetenschappers demoniseren.

Ik wil graag geloven dat de vrijheid van meningsuiting voor iedere Nederlander geldt. En toch heb ik ergens de neiging om mijn intolerantie jegens overtuigde vaccinweigeraars en coronasceptici te rechtvaardigen. Vrijheid is immers een relatief begrip. Het is immoreel, zo maak ik mijzelf wijs, als mensen hun eigen vrijheid en zelfbeschikking boven de collectieve inspanning verheffen.

Maar na het lezen van artikelen over ethiek en het voeren van tientallen persoonlijke gesprekken met vaccinweigeraars kom ik tot de pijnlijke conclusie dat ik niet zo ruimdenkend ben als ik aanvankelijk dacht. En daar schaam ik mij voor. De zogenaamde coronadiscussies hebben mijn ware aard ontmaskerd. Mijn open-minded karakter is kennelijk begrensd.

En ik sta hier niet alleen in.

Er vormt zich een nieuwe politieke scheidslijn in Nederland: de coronascheidslijn. Aan de ene kant van deze lijn bevinden zich de ‘strategisch onwetenden’ zoals ik, Nederlanders die blind op de wetenschap vertrouwen. In plaats van ons suf te googelen over het coronavirus en vaccins kiezen wij ervoor om onze vrije tijd aan andere zaken te besteden. De arts, de journalist, de minister zal het vast beter weten.

Tegenover de strategisch onwetenden heb je een gemêleerd gezelschap van sceptici, variërend van zolderkamerwerklozen die de hele dag zich suf surfen en rabiate complottheorieën consumeren en produceren, tot vrije en dwarse denkers die zich zorgen maken over de angstcultuur en de toenemende macht van big pharma en de staat. In plaats van alles klakkeloos aan te nemen van wetenschappers, journalisten en politici, is het beter om voor jezelf te denken en je hart te volgen – stellen sceptici en denkers.

In de afgelopen maanden voerde ik tientallen informele therapeutische gesprekken met landgenoten bij wie de coronascheidslijn tussen zichzelf en hun vrienden en familie doorliep. Dat leverde heel ongemakkelijke situaties op. Je wilt heel graag jouw geliefden en de samenleving beschermen, daarom wil je dat iedereen een vaccin neemt. En toch moet je jezelf neerleggen bij het feit dat die geliefden, en een klein deel van de samenleving, er andere visies op nahouden. En andersom – je wil jouw geliefden voor dat stomme vaccin behoeden, maar kijk ze eens hopeloos naar de vaccinatielocatie huppelen.

Het is nu gebruikelijk dat familiediners in een Lagerhuisdebat ontaarden omdat een gezinslid geen vaccin wil nemen. Vriendschappen en romantische relaties worden beëindigd als gevolg van fundamentele meningsverschillen over corona.

Aanvankelijk dachten we dat een virus onze samenleving niet zou breken, maar juist sterker zou maken. Anderhalf jaar later moeten we concluderen dat het virus het broze karakter van ons sociale weefsel heeft blootgelegd. Het virus slaagde erin ons vakkundig uit elkaar te spelen. Het vorige week geïntroduceerde coronapaspoort gooit nog meer olie op het vuur.

Het is alsof Nederland aan een permanent kerstdiner zit, een gebeurtenis die ons in staat stelt om in de spiegel te kijken. Daarin zien wij hoe diep wij met elkaar verbonden zijn, maar ook hoe ver wij van elkaar zijn verwijderd. Oftewel, de coronascheidslijn bewijst maar weer hoe divers en complex onze samenleving is.

Daarom heeft de meerderheid van Nederland, inmiddels gevaccineerd, een morele plicht om vaccinweigeraars niet in een verdomhoekje te duwen. Niet alleen omdat mensen voor zichzelf valide argumenten kunnen hebben om een vaccin te weigeren, maar ook omdat een gezond scepticisme onze samenleving vitaal houdt.

Soms vraag ik mij af of sceptici en dwarse denkers gelijk hebben. Wat als ik, net als de meerderheid van Nederland, mij als een schaap heb gedragen, rennend naar de vaccinatielocatie omdat de staat en big pharma dat voorschrijven?

De enige manier om écht ruimdenkend te zijn, is door diep in de spiegel te kijken.

Kiza Magendane is politicoloog en werkt bij The Broker, een denktank voor duurzame ontwikkeling.