Dansles van vleugelloze wezentjes

Beestjes Het springstaartvrouwtje springt weg bij ongewenste aanbidders, ziet Is haar weerzin serieus, dan lanceert ze zichzelf met haar furcula.
De springstaart Deuterosminthurus
De springstaart Deuterosminthurus Foto Nature Picture Library/HH

Na een aarzelend begin stroomde de dansvloer vol met stelletjes in allerlei vormen van ervarenheid. Sommigen moesten eerst even leren welke handen waar gingen, anderen stapten op lange tenen, maar er waren er ook die met nonchalante vlotheid de ruimte doorkruisten. Eén stel beheerste de dans tot in de finesses en gaf een prachtige show weg van aantrekken en afstoten; een weergaloze flirt met opzwepend ritme. Zij sprongen eruit.

De gevolgen van een dans kunnen groot zijn, zeker als die plaatsvindt op kleine schaal. Er bestaan minuscule beestjes van een millimeter, die een baltsritueel kennen dat niet onderdoet voor een prikkelende salsa. Ik heb het over springstaarten. Deze kleine, vleugelloze wezentjes hebben een ander voorplantingsmechanisme dan de meeste dieren die we kennen. In plaats van hun zaad rechtstreeks in een vrouw te deponeren, plaatsen mannen een zogeheten spermatofoor, een pakketje met sperma op een ultradun steeltje, op de ondergrond. De vrouwelijke springstaart moet zich hier overheen bewegen om het op te nemen in haar reproductieorganen. Maar dat doet ze niet klakkeloos. Ze is niet zomaar tevreden met elk rondslingerend pakketje zaad.

Een mannelijke springstaart van het genus Deuterosminthurus moet de juiste stappen zetten om haar te behagen. Allereerst moet hij haar ten dans vragen door met zijn kop tegen die van haar aan te gaan staan. Heeft zij helemaal geen zin in zijn avances, dan zal ze er vandoor gaan op de manier waaraan springstaarten hun naam danken. Deze diertjes hebben aan het uiteinde van hun achterlijf een gevorkt orgaantje, genaamd furcula, dat normaliter met een haakje onder het lichaam gehouden wordt, ongeveer als de staart van een bange hond. Dreigt er gevaar, in de vorm van een hongerige rover of een ongewenste aanbidder, dan schiet die furcula los. Het dier wordt gelanceerd. Dit is een snelle manier voor een vrouwelijke springstaart om de dans te ontspringen.

Maar soms draait ze zich alleen maar van de man af. Het is dan zaak voor hem om zijn bewegingen zo te coördineren dat hij zijn kop tegen de hare houdt. Zij leidt. Hij volgt. Omdat de man een stuk kleiner is, ziet dit eruit alsof hij heen en weer geslingerd wordt. Tussen wanhoop en lust. Het draaien gaat op zeker moment over in het wederzijds heen en weer duwen van de partner, waarbij hij vooruit loopt als zij zich terugtrekt. En andersom. Heeft het koppel eenmaal een bevredigend ritme bereikt, dan zal hij triomfantelijk een halve pirouette maken. Direct daarna draait hij gracieus terug om te zien of ze onder de indruk is. Lijkt ze dat, dan keert hij haar de rug toe en produceert zijn spermatofoor op een steeltje. De dans is nu ten einde. De spermatofoor is van haar. Ze kan hem opnemen in haar voortplantingsorgaan en er haar eieren mee bevruchten als ze tevreden is over zijn optreden. Is ze dat niet, dan peuzelt ze het eiwitrijke pakketje op.

Van een goed uitgevoerde dans kan een vrouw in vervoering raken, ook in een wereld op millimeterschaal.