Facebook naar Amerikaanse Senaat vanwege ‘giftig’ effect op welzijn kinderen

Hoorzitting Vanwege de negatieve effecten van Instagram op het zelfbeeld en de geestelijke gezondheid van tienermeiden ligt moederbedrijf Facebook zwaar onder vuur. De Amerikaanse Senaat voelt er deze donderdag een hoge Facebook-functionaris over aan de tand.

Uit onderzoek van Facebook bleek dat het gebruik van dochterapp Instagram bij tienermeiden onzekerheid over het eigen lichaam versterkt.
Uit onderzoek van Facebook bleek dat het gebruik van dochterapp Instagram bij tienermeiden onzekerheid over het eigen lichaam versterkt. Foto 1BSG

De grootste verrassing van een reeks recente onthullingen van The Wall Street Journal over Facebook en dochterbedrijf Instagram was niet dat de populaire platforms allerlei schadelijke effecten met zich meebrengen. Het opmerkelijkste was dat moederbedrijf Facebook zich al zo lang en zo diepgaand van zijn negatieve kanten bewust is.

Want de onthullingen waren stuk voor stuk gebaseerd op onderzoek van Facebook zélf, waarvan de resultaten door een klokkenluider waren doorgespeeld naar de journalisten. Praktijken die in interne communicatie ‘onacceptabel’ werden genoemd, werden door de leiding van het concern geduld, of slechts halfhartig aangepakt.

Van alle kwesties die de artikelenreeks tot nu toe aankaartte (zie inzet), is het pijnlijkst voor Facebook het uitlekken van eigen onderzoek naar de manier waarop het gebruik van Instagram bij tienermeiden onzekerheid over het eigen lichaam versterkt en daarmee hun geestelijk welzijn schaadt. Al langer bestaan daarover grote zorgen. Deze donderdag voelt een commissie van de Amerikaanse Senaat de internationale directeur veiligheid van Facebook, Antigone Davis, daarover aan de tand.

Lees ook: Facebook houdt prominente gebruikers uit de wind

Volgens Facebook heeft The Wall Street Journal welbewust een verkeerd beeld geschetst van de bevindingen van de Facebook-onderzoekers. Maar onder druk van de negatieve publiciteit kondigde het concern maandag niettemin aan dat de plannen voor een speciaal platform voor kinderen jonger dan dertien jaar, wel aangeduid als Instagram Kids, voorlopig worden stilgelegd.

Instagram, een app voor het delen van foto’s en korte filmpjes met een miljard maandelijkse gebruikers, werkt het vergelijken met leeftijdgenoten sterk in de hand. Bij tieners kan dat tot depressies leiden en bij sommigen zelfs, naar eigen zeggen, gedachten aan zelfmoord versterken.

„Van tienermeiden die zich slecht voelen over hun eigen lichaam, zegt 32 procent dat Instagram hun negatieve gevoelens versterkt”, schreven onderzoekers van Facebook vorig jaar in een interne mededeling, aldus The Wall Street Journal. Een jaar eerder vatte een onderzoeker zijn bevindingen intern samen met de zin: „Voor één op de drie meiden verergeren wij de zorgen over hoe hun lichaam er uitziet.” Van Amerikaanse en Britse tieners die zichzelf als „onaantrekkelijk” beschouwen, zou veertig procent dat wijten aan Instagram.

Commercieel belang

Voor Facebook is het van groot commercieel belang om jonge generaties aan zich te binden. De Facebook-app wordt in de VS en Europa steeds meer gezien als een platform voor oudere gebruikers. In 2012 nam het bedrijf Instagram over, om zich daarmee van een jonger publiek te verzekeren. Maar nu voelt het bedrijf op die markt de hete adem in de nek van succesvolle concurrenten als TikTok en Snapchat.

In een uitgebreide verdediging stelt het hoofd onderzoek van Facebook, Pratiti Raychoudhury, dat het niet waar is dat Instagram „giftig” is voor tienermeiden, zoals The Wall Street Journal stelt. De krant zou selectief uit het onderzoek van Facebook hebben geciteerd. Hetzelfde onderzoek laat namelijk zien dat meiden die kampen met problemen als eetstoornissen, somberheid en eenzaamheid zeggen dat Instagram hen juist oppept.

Van twaalf onderzochte problemen die tieners ondervinden, zouden alleen negatieve gevoelens over het eigen lichaam door Instagram versterkt worden. En niet bij een derde van álle meiden, maar bij een derde van de ondervraagde meiden die al eerder met dat probleem zaten.

Bovendien zou het onderzoek deels gebaseerd zijn op een focusgroep van niet meer dan veertig tieners, en dus niet representatief zijn. „De onderzoeksresultaten werden opgesteld en gebruikt door mensen die de beperkingen ervan begrepen”, aldus Raychoudhury.

Ook stelt ze dat Facebook dit soort interne onderzoeken uitvoert om de negatieve kanten van de sociale media zoveel mogelijk te kunnen beperken, en de positieve te versterken. Maar hoe onaangedaan het concern tegen deze problemen bij tienermeiden aan kijkt, bleek eerder deze maand. Instagram-topman Adam Mosseri vergeleek de voor- en nadelen van sociale media met die van auto’s. We weten dat we door auto-ongelukken meer doden hebben dan als er geen auto’s zouden zijn, zei hij. „Maar door de bank genomen creëren auto’s meer waarde in de wereld dan ze vernietigen.”

Behoefte aan een brandmuur

Daarmee versterkte hij de indruk dat Facebook als het erop aankomt zijn commercieel belang boven alles stelt. De recente onthullingen brachten een levendig debat op gang over de vraag wat Facebook en andere grote bedrijven in de Big Tech-sector kunnen doen om hun leven te beteren.

Daarbij werden zowaar de traditionele media, die maar al te vaak zijn afgeschreven als hopeloos achterhaald, de sociale media ten voorbeeld gesteld. Met name zouden bedrijven als Facebook baat hebben bij de heldere scheiding tussen journalistiek-inhoudelijke en de commerciële afdelingen zoals traditionele mediabedrijven die kennen.

„Facebook heeft een eigen versie nodig van de brandmuur die in de journalistiek bestaat”, aldus een bijdrage op de website van technologietijdschrift Wired onder de kop „Wat sociale media van traditionele media moeten leren”. Geld zou niet bij alle afwegingen de doorslag moeten geven.

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0800-0113 of www.113.nl.