Afstandsmoeders willen einde aan onderzoek

Adoptie Moeders die hun kinderen hebben moeten afstaan en deze kinderen zelf, eisen dat het onderzoek naar afstand en adoptie wordt stopgezet.

Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) tijdens het Kamerdebat over de gemaakte fouten bij het onderzoek naar afstand en adoptie in Nederland, daags voor het zomerreces.
Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) tijdens het Kamerdebat over de gemaakte fouten bij het onderzoek naar afstand en adoptie in Nederland, daags voor het zomerreces. Foto Bart Maat

Het onderzoek naar het afstand doen en ter adoptie afstaan van kinderen dat vanwege forse fouten al maanden stilligt moet zo snel mogelijk helemaal worden stopgezet. Dat eisen de belangenbehartigers van Nederlandse moeders die hun kinderen hebben moeten afstaan, die kinderen zelf en geadopteerden.

Het is genoeg geweest, was de boodschap in het gesprek dat ze maandag voerden met demissionair minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD). Om die boodschap kracht bij te zetten dienen zij een schadeclaim van zo’n 1,6 miljoen euro in vanwege het schenden van de privacy-richtlijnen tijdens het onderzoek en de schade die dit bij veel betrokkenen heeft veroorzaakt.

Het onderzoek richt zich op de omstandigheden waaronder zeker 13.000 ongehuwde vrouwen tussen 1956 en 1984 afstand deden van hun kind. Lang niet altijd was dat vrijwillig, veel afstandsmoeders zeggen dat zij werden gedwongen door familie, hulpverleners en maatschappelijk werkers. Het onderzoek waarvoor Dekker in 2019 opdracht gaf, ligt al maanden onder vuur.

Kamervragen

Na kritiek van een groep belanghebbenden volgde er Kamervragen, en werd er een commissie van onafhankelijke deskundigen opgezet die de gang van zaken onderzocht. De commissie kwam deze zomer met een rapport waaruit bleek dat er van alles was misgegaan in onder meer de communicatie met betrokkenen en de verslaglegging.

Het vertrouwen is weg, schrijven de belangenbehartigers deze week in een brief aan de Vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid die NRC heeft ingezien. In de brief leggen zij uit waarom zij zich al vanaf de start van het onderzoek niet gehoord voelen. Zo hebben ze voorafgaand aan het onderzoek meerdere keren gewezen „op het belang van privacy en het belang van de mogelijkheid om verslagen terug te lezen en te corrigeren”. Juist op dat punt ging het mis: gespreksverslagen werden niet standaard voorgelegd, en als aanmelders hun verslag wel kregen toegestuurd, bleken er in meerdere gevallen ernstige fouten in te staan. Bovendien is onduidelijk waar verslagen zijn opgeslagen, wie er toegang toe had en wanneer alle betrokkenen hun verslag terugkrijgen.

Lees ook dit interview: ‘Er is bewust toegewerkt naar adoptie’, zegt afstandsmoeder

„Door deze onrechtmatige verwerking en privacyschendingen hebben alle 800 aanmelders schade geleden”, stellen de belangenbehartigers in een schadeclaim, ingediend door advocaat Barbalique Peters. Vanwege de langdurige, grootschalige en ingrijpende schending van hun privacy vragen zij een voorschot op de schadevergoeding van 2.000 euro per persoon.

Georgia Gradenwitz-Kemp, secretaris van stichting Verleden in Zicht die de belangen behartigt van de Nederlandse afstandskinderen en geadopteerden, hoopt dat er dit keer wel geluisterd wordt. „Onze geschiedenis is het meest intieme dat we hebben. Dat daar zo onzorgvuldig mee is omgesprongen is voor velen een nieuw trauma. Een afstandsmoeder zei: In 1969 eigende de staat zich mijn zoon toe, nu eigent de staat zich mijn verhaal toe. Dat moet stoppen.”

Bij de minister is een schadeclaim van 1,6 miljoen euro ingediend

Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat weten niet inhoudelijk op de kwestie in te kunnen gaan. „De schadeclaim wordt nu bestudeerd”, aldus een woordvoerder. „Daarbij zal de minister de komende weken besluiten wat er met het onderzoek gebeurt en de Kamer daarover informeren.”

Carola van Andel, advocaat bij Nysingh advocaten en notarissen, en onder meer gespecialiseerd in privacy en de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), noemt de zaak „een ernstige kwestie”, omdat diverse beginselen van de AVG lijken te zijn geschonden. „Tweeduizend euro is eigenlijk nog een schappelijk bedrag”, zegt Van Andel. „Bedragen bij dit soort zaken liggen meestal tussen de 500 en 2.000 euro, maar dat gaat veelal over individuele kwesties die beperkter zijn in omvang en schade.” Volgens advocaat Van Andel heeft de claim een goede kans van slagen. „Juist omdat er nog steeds geen duidelijkheid is over hoe het nu precies zit met de gespreksverslagen, zitten veel betrokkenen nog altijd in onzekerheid, en transparantie is een van de belangrijkste beginselen uit de AVG.”

Commentaar pag. 17