De invoering van het coronatoegangsbewijs is gelukt, maar werkt het ook tegen besmettingen?

Toegangsbewijs Het gebruik van het coronatoegangsbewijs lijkt het eerste weekend zonder al te veel problemen te zijn verlopen. Of het ook werkt, moet nog blijken. Hoe gaat het nu verder?

Ook in een Rotterdamse McDonald’s is dit weekend het tonen van een QR-code verplicht om binnen te mogen zitten.
Ook in een Rotterdamse McDonald’s is dit weekend het tonen van een QR-code verplicht om binnen te mogen zitten. Foto Simon Lenskens

Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) kijkt terug op een goed verlopen eerste weekend met de coronabewijzen. „Goeddeels terug naar normaal, met alleen de coronatoegangsbewijzen om het samenzijn in grote groepen veilig te maken”, zei hij maandag op het Binnenhof. „Natuurlijk moeten we allemaal even wennen, maar ik denk dat heel veel mensen een heel mooi weekend gehad hebben.”

Deze week zal duidelijk moeten worden welk effect het loslaten van de anderhalve meter heeft op de coronacijfers én in welke mate het coronatoegangsbewijs dat compenseert. Een nieuwe besmettingsgolf is niet uit te sluiten, zei RIVM-modelleur Jacco Wallinga eerder tegen NRC.

Formeel kijkt het kabinet begin november, na een advies van het Outbreak Management Team (OMT), of de coronapas nog nodig is. Het kan twee kanten op, zei De Jonge deze week. „Als de cijfers heel erg oplopen, dan moeten we misschien kijken naar verbreding van de maatregelen. Als het nou meevalt, of zelfs de goede kant op gaat, dan kun je ook denken aan het afschalen van de coronatoegangsbewijzen.” De druk op de zorg is daarbij leidend, niet het aantal besmettingen.

Lees ook Komt er een nieuwe piek nu de anderhalve meter wordt afgeschaft?

Minder streng

Het coronatoegangsbewijs minder streng maken, is makkelijk: De Jonge kan bijvoorbeeld de toegangscontrole verplichten vanaf een bepaald aantal bezoekers. Controle kan ook in minder sectoren verplicht gemaakt worden, naar gelang het risico op besmetting bijvoorbeeld.

Aanscherpen van het coronatoegangsbeleid zal allerminst populair zijn. Het kan op verschillende manieren. Zo kunnen gemeenten strikter handhaven. Nu grijpen ze alleen in bij excessen - bewust niet controleren of bij herhaling gebrekkig. In de horecabranche bestaat grote weerstand tegen de toegangscontroles. Twee op de vijf horeca-ondernemers gaf vorige week aan het niet hun taak te vinden om de QR-codes te controleren, meldde branchevereniging Koninklijke Horeca Nederland (KHN).

Geldigheid verkorten

De Jonge kan ook de voorwaarden voor het coronatoegangsbewijs zelf verzwaren. Het OMT deed een paar voorzetten: het kabinet kan de controle van de QR-code in meer sectoren verplichten of de geldigheid van een negatieve test als toegangsbewijs (nu 24 uur) verder verkorten.

In plaats van een negatieve sneltest kan een PCR-test gevraagd worden. Die is nauwkeuriger. Het risico dat een bezoeker ondanks die test toch het coronavirus bij zich draagt, is kleiner dan bij de sneltesten. Daarnaast kan De Jonge álle bezoekers verplichten zich te laten testen - ook gevaccineerden en mensen die al Covid-19 gehad hebben. Of ongevaccineerden niet toelaten.

Veel politieke wil voor een strenger toegangsbeleid is er op dit moment niet

Dat zogenaamde 2G-beleid (gevaccineerd of genezen) komt uit Duitsland en wordt toegepast in de Berlijnse nachthoreca waar de kans op besmettingen hoog is. Gevaccineerden en mensen die genezen zijn lopen minder risico dan iemand die negatief test: de kans dat gevaccineerde of genezen bezoekers besmet worden, is veel kleiner en áls ze besmet worden zullen ze op hun beurt minder anderen aansteken.

Door negatieve testen niet langer te accepteren als toegangsbewijs, worden ongevaccineerden uitgesloten. Het 2G-beleid was een van de mogelijke ontwikkelingen waar voormalig staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) in haar afscheidsbrief voor waarschuwde. Zij schreef: „Het langzaam overgaan naar een situatie dat je alleen nog ergens binnen mag met een vaccinatiebewijs of een herstelbewijs (dat na zes maanden verloopt), het zogenaamde G2-systeem, is onnodig en niet proportioneel.” Keijzer werd dit weekend ontslagen toen ze in een interview met De Telegraaf aangaf de coronapas niet langer te kunnen verdedigen.

Contracten tot 31 december

Veel politieke wil voor een strenger coronatoegangsbeleid is er momenteel niet. De meerderheid waarmee de Tweede Kamer met de coronatoegangsbewijzen instemde was minimaal. Minister De Jonge wil het 2G-beleid „liever niet”, zei hij twee weken geleden in debat met de Tweede Kamer. „Want het maakt voor mensen die niet gevaccineerd zijn wel degelijk een onderscheid in toegang tot een locatie als een discotheek. Dan kom je inderdaad wel in de situatie van drang en dat wil je liever niet.” Het 2G-beleid helemaal uitsluiten deed hij niet niet, maar hij benadrukte wel dat daarvoor een wetswijziging noodzakelijk is.

Stichting Open Nederland, die namens de regering het testen voor toegang coördineert, houdt al rekening met het uitvoeren van PCR-testen als coronatoegangsbewijs. De Jonge hintte daarop in in een Kamerbrief.

Vanaf 11 oktober verandert de manier waarop stichting Open Nederland het testen aanbesteedt en zullen bedrijven per test betaald krijgen - voor die tijd moesten ze testcapaciteit beschikbaar stellen. De stichting gaat in zee met 28 testbedrijven die op circa vierhonderd locaties de testen aan zullen bieden. Zo moeten die toegankelijker worden; momenteel zijn er ruim 120 testlocaties.

Betalen voor een coronatest hoeft de ongevaccineerde burger voorlopig niet. Testaanbieders die zich aan willen sluiten bij Open Nederland moeten al wel betalingen kunnen verwerken. Dat bedrag wordt dan afgetrokken van de vergoeding die zij krijgen per uitgevoerde test: 46,25 euro voor een PCR-test en 12,77 euro voor een antigeensneltest.

De contracten van stichting Open Nederland met de testaanbieders lopen tot 31 december en kunnen verlengd worden. Voor het testen reserveerde het kabinet tot en met eind december zo’n 630 miljoen euro. Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid: „We hebben zoals altijd ervoor gezorgd dat die testcapaciteit er is voor het geval dát we willen aanscherpen. Je moet daarvoor klaarstaan.”