Reportage

Kan Boris Johnson met extra visa voor chauffeurs Kerstmis redden?

Chauffeurstekort Een chauffeurstekort leidt in het Verenigd Koninkrijk tot leveringsproblemen. Zelfs de aanvoer van kerstkalkoenen is in gevaar.

Automobilisten staan zaterdag in de file voor een tankstation in Oost-Londen. De Britse regering staat onder druk om snel meer buitenlandse vrachtwagenchauffeurs toe te laten.
Automobilisten staan zaterdag in de file voor een tankstation in Oost-Londen. De Britse regering staat onder druk om snel meer buitenlandse vrachtwagenchauffeurs toe te laten. Foto Daniel Lel-Olivas/AFP

Meer dan negentig mailtjes kreeg Ruth Wallace de afgelopen dagen, met de vraag of ze plek hebben in hun rijopleiding voor vrachtwagenchauffeurs. „Overweldigend”, zegt ze. „Maar het probleem is: zie iedereen maar eens te plaatsen.” Aanleiding voor alle interesse is het grote tekort aan bestuurders voor vrachtwagens, wat al dagenlang voorpaginanieuws is in het Verenigd Koninkrijk.

Ruth Wallace runt met haar man een rijschool voor vrachtwagens, bussen en vorkheftrucks vanuit een industrieterrein in het westen van hoofdstad Londen. Hun grote opleggers zijn maandagochtend allemaal al op pad: elke week volgen zo’n veertig tot zestig nieuwe chauffeurs hier lessen. Een paar van de kleinere vrachtwagens staan keurig aan de straat geparkeerd. Er zit een sticker met hun naam op de deur van de bestuurderskant: Lucy, Emma, Elena.

Papierwerk

En al konden zij meteen beginnen met rijlessen voor nieuwelingen, zegt Wallace, al het papierwerk om het rijbewijs heen regelen kan op het moment zo een paar maanden duren. Ze rekent voor: „Zes weken voor een voorlopig rijbewijs om onder supervisie de weg op te mogen, zes tot tien weken voor je het theorie-examen kunt doen. En dan natuurlijk nog het praktijkexamen. Niemand in de politiek zegt het hardop, maar vóór Kerst verlichting brengen zoals ze graag willen, is dus niet haalbaar.”

Het tekort aan vrachtwagenbestuurders kon zo nijpend worden – vertegenwoordigers van de transportindustrie schatten het op ongeveer 100.000 chauffeurs – door een samenspel van factoren dat in de Britse pers een perfect storm heet. Door de Brexit zijn naar schatting 25.000 Europese chauffeurs vertrokken uit het Verenigd Koninkrijk. Vervolgens hebben zo’n 14.000 nieuwe Britse chauffeurs door lockdowns tijdens de coronacrisis hun examens niet, of nog niet, kunnen afleggen. En het vak staat als weinig aantrekkelijk bekend bij Britten: voor weinig geld maak je lange dagen met middelmatige faciliteiten langs de kant van de weg. Oost-Europese chauffeurs accepteerden lagere lonen voor langere dagen dan Britten.

Lees ook: Liz Truss: klungelige Britse minister met overvolle agenda

Allerlei sectoren hebben leveringsmoeilijkheden door het chauffeurstekort, maar de problemen zijn het acuutst bij de tankstations. Verspreid over het land meldden brandstofleveranciers sinds eind vorige week bevoorradingsproblemen. Als gevolg van dat nieuws is een stormloop op brandstof ontstaan.

Zowel grote bedrijven als BP, Shell en Esso als de kleine onafhankelijke pompstations hebben het moeilijk. BP maakte afgelopen weekend bekend dat bijna een derde van hun stations geen benzine of diesel meer kon leveren. Pomphoudersbond Petrol Retailers Association, die de onafhankelijke pomphouders vertegenwoordigt, schatte in dat verspreid over het hele land tussen de 50 en 90 procent van de kleine tankstations droog staat.

Sommige pompstations hebben een maximum per klant ingesteld. Zoals een Esso-station in het westen van Londen – de rij van tientallen auto’s voor het tankstation houdt de rest van het verkeer op. Een medewerker komt net naar buiten om briefjes op te plakken: „Tanken maximaal 35 pond per klant. Dit zorgt voor een eerlijke behandeling van klanten in deze tijd van beproeving.” Ze hebben alleen nog diesel, geen gewone benzine meer, zegt hij. „Gisteravond hebben we nog geleverd gekregen, maar vanmorgen vroeg was het al op.”

Paniek

Bij pomp nummer 6 van een Esso-station een kilometer verderop heeft het twee mannen van een rioleringsbedrijf bijna een uur wachten gekost voor ze aan de beurt waren. Hier is juist de diesel al uitverkocht. Ze gieten extra benzine in een jerrycan, maar die is om hun rioolpomp aan het werk te krijgen, bezweren ze. „In paniek brandstof inslaan is gewoon stom”, zegt één van hen. „Het probleem is niet de voorraad maar de verspreiding ervan. Tenminste, als je de overheid moet geloven.” Hij loopt snel naar binnen om af te rekenen.

Naast hen bij pomp 8 is een zwarte jongen uit Jamaica („noem me maar Eddy”, zijn volledige naam geeft hij liever niet) op de fiets gekomen, een witte koksjas piept onder zijn trainingsjack uit. „Heb je die rij auto’s gezien? Daar heb ik helemaal geen tijd voor, ik moet aan het werk.” Alleen is zijn groene jerrycan van een paar liter lang niet groot genoeg om de lege tank van zijn auto thuis te vullen. Dus komt hij straks nog eens terug. Eddy vindt de situatie eerder grappig dan zorgwekkend: „Dit zijn toch gênante vertoningen. Zelfs in Jamaica kunnen we dit beter.”

Als gevolg van het dreigende tekort is er een stormloop op brandstof ontstaan

De urenlange rijen en dichte pompstations leggen een grote druk op de regering en premier Boris Johnson om maatregelen te nemen om ‘Kerst te redden’. Retailorganisaties en supermarktketens waarschuwen dat leveringen van kalkoen en andere levensmiddelen voor eind december in gevaar komen door de arbeidstekorten. De run op brandstof bevestigt die zorgen. Dus kondigde de regering onder meer 10.500 tijdelijke visa aan voor vrachtwagenchauffeurs en voor werknemers in de pluimveesector, „vanwege uitzonderlijke omstandigheden”. De visa zijn drie maanden geldig.

‘Veel te weinig visa’

Kritische reacties waren het gevolg: het zouden veel te weinig visa zijn. Alsof Europese chauffeurs voor zo’n korte periode naar het Verenigd Koninkrijk komen. FNV-bestuurder Edwin Atema zei op de Britse radio als vertegenwoordiger van de EU-vakbonden dat „de chauffeurs die wij spreken echt niet op een korte-termijnvisum naar het VK gaan om hen uit de shit te helpen die ze zelf hebben gecreëerd”.

Lees ook:Zelfs het Londense sterrenrestaurant kan geen personeel vinden

Ook rijschoolhouder Ruth Wallace gelooft er weinig van dat die visa zullen helpen: „Ze hebben in Duitsland of Polen nu ook een tekort aan chauffeurs, dus waarom zouden ze? En de economie van bijvoorbeeld Polen is flink gegroeid de laatste jaren, dus de salarissen zijn daar niet zoveel lager dan hier.” Zij en andere rijschooleigenaren zagen dit probleem al van ver aankomen, zegt ze ook. „Het heeft zich langzaam opgebouwd. Het structureel en jarenlang uitknijpen van een beroepsgroep is niet zomaar even snel verholpen.”

Dit is het eerste artikel van de nieuwe correspondent in het Verenigd Koninkrijk.