Opinie

Goed onderwijs begint met het lezen van fictie

Literatuur Leuk dat leesoffensief van boegbeelden en influencers. De echte strijd tegen ontlezing moet in de klas gebeuren, denkt .
Foto LINDA BOURITIUS / ANP

Influencers, boegbeelden en de Boekenweek van Jongeren moeten helpen de ontlezing tegen te gaan. En de Kinderboekenweek staat voor de deur, wat als vanouds leidt tot versterkte aandacht voor het lezen. Met een leesoffensief proberen diverse instanties politiek draagvlak te creëren voor versterking van het leesonderwijs. Het is een wanhoopsoffensief. Want de afgelopen decennia daalden het leesplezier en de leesprestaties van leerlingen in het voortgezet onderwijs, sterker dan in omringende landen. Het probleem lost zich niet vanzelf op. Door de dalende leesvaardigheid zijn er leesproblemen in het mbo en hoger onderwijs. De leeskloof groeit. Bovendien groeit de kloof naar de keuze voor een talenstudie, terwijl de tekorten oplopen. En ook de belezenheid van aanstaande docenten laat te wensen over. Oplossingen liggen nabij, maar vergen grote betrokkenheid van docenten.

Het lezen van fictie verhoogt de leesprestaties. Literaire boeken van allerlei niveaus helpen dus. Om de woordenschat uit te breiden kun je beter literair proza dan andere teksten lezen. Het ligt dan voor de hand om meer leesmomenten op school in te bouwen, opdat leerlingen meer talige en inhoudelijke input krijgen en leren met lezen te leven.

Leessucces

Wezenlijk voor leessucces is allereerst een goede titelkeuze. Dat vergt expertise van een docent die kan adviseren. Handboeken en websites helpen de docenten op weg, maar het lezen moeten docenten zelf doen. De basis moet worden verstevigd. Noodzakelijk is versterking van literair lezen en uitbreiding van het repertoire tijdens de studie. Studenten die belezen zijn kunnen als docent gevarieerd leesonderwijs aanbieden. Ook in het hbo en aan universiteiten moet het lezen van boeken vanzelfsprekender worden, om een vicieuze cirkel te helpen doorbreken.

Lees ook: Deze gewoontes moet de overheid loslaten om laaggeletterdheid tegen te gaan

Ontlezing, didactiek en studiekeuze hangen met elkaar samen. Leerlingen vinden de talenlessen vaak saai omdat hoofd en hart gescheiden zijn geraakt. Maar als leerlingen gegrepen raken door dilemma’s in een boek, dan zijn ze gemotiveerder om te discussiëren in het Nederlands, Duits, Engels, Frans of Spaans.

Motivatie

Als de thema’s interessant, de personages boeiend en de stijl prikkelend zijn, dan neemt motivatie toe. Door de betrokkenheid verwerken leerlingen de inhoud beter. Voor de persoonlijke, culturele, sociale en esthetische ontwikkeling bieden literaire teksten de basis. En tegelijkertijd gaat de taalvaardigheid vooruit als die gericht wordt geoefend.

Bestrijd ontlezing ook met indaling van het lezen op school. Met de benadering ‘vrij lezen’ kun je de leerlingen individueel tijdens de les zelfgekozen langere fictieteksten van niet te moeilijk niveau laten lezen. Studies bevestigen dat dit ‘vrij lezen’ in de klas bijdraagt aan het leesbegrip, de schrijfstijl, de woordenschat, de spelling en de grammaticale ontwikkeling van de lezer.

Als het schoolvak aantrekkelijker is, ligt de studiekeuze voor een ‘talenstudie’ in het verschiet. Studenten in de vreemde talen lezen oude en recente literaire teksten in het besef van de eigen culturele gebondenheid. Daardoor ontwikkelen ze de houding, kennis, vaardigheden en het kritische bewustzijn om in een meertalig Europa goed te kunnen functioneren. Goed onderwijs begint met lezen.