De NCTV had handen al vol, nu wordt de premier extra beveiligd

Veiligheid politici De beveiliging van premier Mark Rutte is de afgelopen weken opgevoerd. En dat terwijl de NCTV het al zo druk heeft met het beveiligen van politici en bestuurders.

Demissionair premier Mark Rutte wordt extra beveiligd.
Demissionair premier Mark Rutte wordt extra beveiligd. Foto Robin Utrecht/ANP

Elders in Europa kwam het al vaker voor: premiers en presidenten die door terroristen of criminelen in de gaten worden gehouden, als voorbereiding van een aanslag op hun leven. „Terreurorganisatie Islamitische Staat deed dat in de periode 2015-2017 met de Franse president Macron en de Belgische premier Charles Michel” vertelt internationaal opererende veiligheidsadviseur Glenn Schoen. „Maar in Nederland maakten we dat niet eerder mee.”

Ook in de beveiligingsbranche is het nieuws van De Telegraaf maandag over een verhoogde kans op een aanslag op, of ontvoering van, premier Rutte met een schok ontvangen. „Zelfs in Zweden”, zegt Schoen „waar het onderling geweld tussen misdaadbendes veel groter is, leidde dit nog nooit tot een concrete dreiging met aanslagen of ontvoeringen jegens de premier.”

Lees ook het verhaal De (on)zichtbare bedreiging tegen politici

Piepend en krakend

De opgevoerde bewaking voor de minister-president – vooralsnog onzichtbaar maar aan NRC bevestigd – vraagt opnieuw veel van de mankracht en de middelen van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), die overigens niet op het nieuws over Rutte wil ingaan. Onder deze overheidsdienst ressorteert het stelsel bewaken en beveiligen. Het regelt de bewaking van bedreigde personen, onder wie politici, bestuurders en leden van het Koninklijk Huis.

Het stelsel piept en kraakt aan alle kanten. De dreiging van lokale motorclubs, drugsbendes en corona-activisten eist een hoge tol. Met name sinds de moord op advocaat Derk Wiersum in september 2019 is het aantal te bewaken personen uit de rechterlijke macht sterk gestegen. Daarvoor vergde de toenemende onveiligheid van lokale bestuurders al meer maatregelen, zoals bij de Haarlemse burgemeester Jos Wienen. In december 2020 werd een aanslag gepleegd op het huis van burgemeester Steven Adriaansen van Woensdrecht. Ook daar is meer bewaking gekomen. RIVM-directeur Jaap van Dissel werd ook extra beveiligd, na dreigementen van corona-activisten.

Tientallen miljoenen extra

Vorig jaar kreeg de NCTV er voor de bewakingstaken al 55 miljoen euro bij. Dit jaar, in de vorige week gepresenteerde Miljoenennota zitten daar nog eens tientallen miljoenen extra bij als onderdeel van de 524 miljoen extra voor criminaliteitsbestrijding.

Het meeste geld gaat naar beveiliging op straat, de mannen en vrouwen met de oortjes, bekend van de begeleiding van PVV-politicus Geert Wilders. Bij die afdeling staan vermoedelijk honderden vacatures open, al bestaat daarvan geen goed overzicht. Een 24 uurs-persoonsbeveiliging, zoals Geert Wilders die al jaren heeft, kost al snel ongeveer 30 fte.

Sinds de beveiliging van politici werd opgevoerd na de moord op Pim Fortuyn in mei 2002 , worstelt de politiek met het onderwerp bewaken en beveiligen als het over politici zelf gaat. Enerzijds maakte de aanslag van dierenrechtenactivist Volkert van der G. het Binnenhof bewust van het risico van politiek geweld, later gevolgd door terroristisch en nu dus ook mogelijk crimineel geweld. Aan de andere kant heeft vrijwel geen enkele politicus zin in zeer ingrijpende beveiligingsmaatregelen. Bovendien koestert men al decennia het archetype van de politicus op de fiets, bij uitstek de verbeelding van wat wel de schattigste democratie op aarde is genoemd: vredig en toegankelijk tegelijk.

Strenger bewaken

Toen het eerste kabinet-Balkenende in 2003 akkoord ging met het advies van de commissie-Van den Haak om ministers structureel strenger te bewaken, ging dat niet zomaar. Met name minister Piet Hein Donner (Justitie, CDA) rebelleerde. De bewindsman weigerde pertinent mannen met oortjes in zijn buurt. Die moesten maar een paar honderd meter achter hem aan gaan fietsen als hij zich op zijn hoge herenrijwiel naar huis begaf. Ook premier Rutte, eveneens vaak op de fiets te zien, weigerde volgens het AD akkoord te gaan met verscherpte personeelsbeveiliging na meldingen, begin september, van verhoogde dreiging. Maandagmorgen liep de premier gewoon over het Binnenhof als altijd. Wel waren daar, eveneens zoals altijd, bewapende marechaussees.

In de jaren na 2003 schoot high tech de bewakingsweigeraars op het Binnenhof te hulp. Remote surveillance deed zijn intrede, geïmporteerd uit de VS en Israël. Door analyse van duizenden camerabeelden van straten, wegen en auto’s, afgetapte gesprekken en de onderschepping van een grote hoeveelheid elektronische berichten, dachten veiligheidsdiensten een vrij nauwkeurige inschatting te kunnen maken van mogelijke nieuwe dreigingen, zonder dat daar 24 uurs-beveiliging voor nodig is. Deze gegevens worden gecombineerd met informatie ter plekke van intensiever patrouillerende politie en of marechaussee.

Hoe wrang het ook klinkt, maar zowel de privé- als werksituatie van Rutte maken extra (onopvallende) beveiliging gemakkelijker, zeggen experts die niet met name genoemd willen worden. De premier woont alleen en heeft dus geen gezinsleden die moeten worden beschermd. En voor het werk beweegt Rutte zich in een omgeving die sowieso wordt gecontroleerd door politie en marechaussees.