WHO scherpt normen aan

Luchtvervuiling De uitstoot van schadelijke stoffen bedreigt de gezondheid meer dan eerder was gedacht, aldus de VN-organisatie.

Parijs tijdens een luchtvervuilingspiek in december 2016.
Parijs tijdens een luchtvervuilingspiek in december 2016. Foto Francois Mori/AP

De wereldgezondheidsorganisatie (WHO) scherpt de normen aan voor luchtvervuiling, veroorzaakt door onder meer landbouw, rijden over asfalt en verbranding van fossiele brandstoffen door de industrie.

Er is „nieuw bewijs” dat luchtvervuiling schadelijk is voor de volksgezondheid, zegt de VN-organisatie, ook bij lagere waarden. In totaal overlijden jaarlijks wereldwijd zeven miljoen mensen aan de gevolgen ervan, zegt de WHO. Dat zou te vergelijken zijn met de dodelijke effecten van roken en obesitas.

Het gaat om een flinke aanscherping, vooral als het gaat om vervuiling door stikstofdioxide (NO2), een stof die vrijkomt bij verbrandingsprocessen, zoals in diesel- en bezinemotoren. Een concentratie onder 10 microgram per kubieke meter is volgens de WHO noodzakelijk om de gezondheidsschade door NO2 tot een aanvaardbaar niveau te beperken. De eerdere norm was 40 microgram per kubieke meter.

Fijnstof

De EU hanteert voor NO2 dezelfde normen als de WHO. Voor fijnstof heeft de EU op dit moment veel minder strenge normen. Nederland voldoet daar in de meeste gevallen (net) aan. Sommige afzonderlijke gevallen zijn vanwege die uitstoot omstreden, omdat regelmatig uitschieters optreden, zoals langs de snelweg A13 bij Den Haag en de omgeving van Tata Steel in IJmuiden.

De EU zal binnenkort besluiten in hoeverre ze de WHO-adviezen overneemt, zegt hoogleraar volksgezondheid en milieu Bert Brunekreef, verbonden aan de Universiteit Utrecht. Dat kan betekenen dat Nederland op sommige plekken hard moet ingrijpen om aan de normen te voldoen. De WHO wil overheden wereldwijd aansporen hun normen aan te passen. Zo kan de EU de aanbevelingen van de gezondheidsorganisatie gebruiken voor wetgeving over luchtvervuiling, waaraan lidstaten zich moeten houden.

Het duurde zeker vijf jaar voordat de nieuwe adviezen klaar waren, zegt Brunekreef. Wetenschap omzetten in adviesnormen is tijdrovend, zegt hij. Het gebeurt aan de hand van een tweehonderd pagina’s tellend handboek van de WHO, bedoeld om nieuwe kennis om te zetten in normen en adviezen.

De laatste serie adviezen over schadelijke uitstoot van de WHO komt uit 2005. Destijds wist men al veel van de schadelijke effecten van hoge concentraties schadelijke stoffen op de gezondheid van mensen, bijvoorbeeld doordat long- en hartziekten sneller ontstaan. In de jaren erna is veel nieuwe kennis opgedaan over schadelijke effecten die zich bij lagere niveaus voordoen. Die nieuwe kennis is mede beschikbaar door onderzoek in landelijk gebied, waar vervuilingsconcentraties vaak lager zijn dan in steden. Ook zijn de technieken verbeterd voor bijvoorbeeld gebruik van satellietwaarnemingen.

Organisaties als Frisse Wind.nu, drijvende kracht achter de aangifte tegen Tata Steel wegens schade aan de gezondheid van omwonenden, delen het nieuws over de nieuwe WHO-normen via Twitter. Het zou extra munitie kunnen zijn voor hun zaak.