Stampei om een gesmolten stad bij de Dode Zee

Ophef Hebben Amerikaanse christenen dan echt het bijbelse Sodom gevonden? Andere wetenschappers geloven er niks van.

Detail van het schilderij Lot en zijn dochters (begin 16e eeuw) met op de achtergrond de verwoesting van Sodom.

Detail van het schilderij Lot en zijn dochters (begin 16e eeuw) met op de achtergrond de verwoesting van Sodom.

Het lijkt een automatische, chemische reactie: verbind een vindplaats met de Bijbel en je krijgt heibel. Deze week publiceerdeScientific reportseen onderzoeksverslag waarin de verwoesting van vindplaats Tell el-Hammam in de Jordaan Vallei in verband wordt gebracht met een ontplofte komeet of meteoriet. De auteurs speculeren dat die verwoesting in verhalen moet zijn terecht gekomen: in het bijzonder het bijbelverhaal van Sodom (Gen. 19).

Ophef gegarandeerd. Op Twitter en review-site PubPeer is er direct kritiek door archeologen, fysisch antropologen en deskundigen op het gebied van meteorietinslagen. Ook wijzen ze er op dat Scientific Reports te veel aan clickbait doet en al meermaals dubieuze artikelen heeft moeten terugtrekken.

Archeologen zijn het er wel over eens dat Tell el-Hammam een bijzondere vindplaats is. Het heeft een lange bewoningsgeschiedenis, van zo’n 4.000 voor Christus tot 750 na Christus en in de Bronstijd was het een belangrijke plaats.

Sinds 2005 is de christelijk-evangelische Trinity Southwest University in Albuquerque bezig met opgravingen op de oude woonplaats. Het werk staat onder leiding van Stephen Collins, zelf geen echte archeoloog. Hij en zijn team hebben maar één doel: bewijzen dat Tell el-Hammam Sodom is. Donateurs worden op de website van de opgraving opgeroepen geld te geven om de archeologie van de Bijbel te redden: „Veel geleerden doen er alles aan om studenten te indoctrineren en hen te leren dat David, Solomon en de Tempel nooit hebben bestaan.”

De afgelopen jaren hebben Collins en zijn mensen al eerder de publiciteit gehaald met hun ‘ontdekking’ van Sodom. En ook hun theorie dat een ‘kosmische explosie’ de vindplaats heeft verwoest is niet nieuw.

In Scientific Reports doen ze het nog eens over. Onder meer een 1,5 meter dikke verwoestingslaag, gesmolten kleitichels, gesmolten aardewerk, en gefragmenteerde botresten zouden na natuurwetenschappelijk onderzoek geen andere conclusie laten dan dat de plek is verwoest door een kosmische explosie. Op basis van koolstofdateringen moet dat rond 1.650 voor Christus zijn gebeurd. In een moeite door suggereren ze dat de explosie zo’n kracht had dat hij ook het verder gelegen Jericho heeft verwoest.

„Zoeken naar Sodom is als zoeken naar het mythische paleis van Odysseus”, reageert Jürgen Zangenberg, hoogleraar Antiek Jodendom en Vroeg Christendom in Leiden. „Op de foto’s zie ik niets afwijkend van andere vindplaatsen in Jordanië”, zegt archeoloog Lucas Petit van het Rijksmuseum van Oudheden. „Op mijn eigen opgraving, op Tell Damiyah, heb ik ook gebarsten stenen en gesmolten kleitichels en aardewerk. Bovendien wordt de verwoesting van Jericho meestal in de zestiende eeuw voor Christus gedateerd. En boringen in de Dode Zee hebben wel bewijs opgeleverd voor een drastische daling van het waterniveau vanaf 1650 voor Christus, maar niet voor een inslag.”

Een ding wekt bij de archeologen wel jaloezie op: alle deelnemers aan het onderzoek op Tell el-Hammam worden ondergebracht in het luxe Mövenpick Resort aan de Dode Zee.