Joop IJisbergstraat

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 28: de Joop Ijisbergstraat in Slotermeer.

Foto Olivier Middendorp

Het is maar een onopvallend, kort straatje in een woonwijk in Slotermeer Noordoost, net onder de N200, de Joop IJisbergstraat. De man naar wie ze genoemd is, wordt na tachtig jaar nog steeds herinnerd als een gewone man die één van de drijvende krachten werd achter de Februaristaking. Dit protest tegen de Jodenvervolging moest hij met zijn leven bekopen.

Joop IJisberg was in 1941 tramconducteur op lijn 7 bij het GVB en lid van zowel de vakbond als de in het verzet tegen de Duitse bezetter actieve Communistische Partij van Nederland (CPN). Begin februari vond in Amsterdam een nieuw dieptepunt plaats in de Jodenvervolging, toen na razzia’s ruim vierhonderd Joden waren opgepakt en gedeporteerd. Uit protest hiertegen werd vanuit de CPN in het geheim een tweedaagse staking voorbereid.

Op 25 februari was het zo ver. Die ochtend zegt Joop tegen zijn vrouw Too: „Vandaag gaat het gebeuren.” Hij gaat naar de tramremise en overtuigt meerdere collega’s om het werk neer te leggen. Daarna stapt hij in rijdende trams en vraagt chauffeurs mee te doen met de staking. Ondertussen verspreidden CPN-leden een stakingsmanifest. Doordat trams massaal stilstaan, weet heel Amsterdam dat er gestaakt wordt – en sluiten tienduizenden burgers en meerdere steden zich aan, veel sneller dan de organisatoren hadden verwacht.

Lees ook deze column van Auke Kok: Willem Kraan, Piet Nak, Joop IJisberg: elke Amsterdammer moet ze kennen

De Duitse bezetter slaat de staking, het enige massale, openlijke protest tegen de Jodenvervolging in bezet Europa, keihard neer en organiseert een klopjacht op de initiatiefnemers. Aanvankelijk lijkt IJisberg de dans te ontspringen, maar in november – negen maanden na de actie – wordt hij alsnog opgepakt. Vanuit het Huis der Bewaring aan de Weteringschans, waar hij een jaar gevangen zit, smokkelt hij via het wasgoed maar liefst 500 kleine briefjes naar zijn achtergebleven vrouw en kinderen.

IJisberg kan zich niet voorstellen te zullen geworden geëxecuteerd voor één stakingsactie. Vanuit de cel vraagt hij zijn echtgenote zelfs om zijn rijbewijs te verlengen. In november 1942 wordt hij toch gefusilleerd door de Duitsers, samen met andere Februaristakers. „Ik zal tot de laatste minuut aan jullie blijven denken”, schrijft hij in zijn afscheidsbrief.

In 1953 krijgt de Joop IJisbergstraat zijn huidige naam. Afgelopen februari, tachtig jaar na de moedige actie van IJisberg en andere Februaristakers, werd een bord met zijn levensverhaal onthuld in de straat. De vijfhonderd briefjes met zijn persoonlijke en emotionele boodschappen zijn sinds begin dit jaar te zien in het Verzetsmuseum.

Heeft u zelf een leuke tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.