Hoe lang heeft Lange Jaap nog?

Vuurtoren Na anderhalve eeuw dreigt de Noordzee een legendarisch baken te verliezen, vreest . „Zonder vuurtoren valt niet te leven.”
Hekken bij vuurtoren Kijkduin, ook wel ‘Lange Jaap’.
Hekken bij vuurtoren Kijkduin, ook wel ‘Lange Jaap’. Foto Robin van Lonkhuijsen

Vuurtoren Kijkduin staat op omvallen, een even slank als robuust baken van ruim 63 meter hoog opgetrokken uit gietijzer. ‘Lange Jaap’ noemen de bewoners van kustplaats Huisduinen bij Den Helder hun lichttoren liefkozend. Ze zeggen ook: „Zonder vuurtoren valt niet te leven.”

Dinsdag 21 september ontving de Tweede Kamer een alarmerende brief van demissionair minister Barbara Visser (Infrastructuur en Waterstaat, VVD): de toren staat op instorten. Per direct moet wegens groot gevaar 70 meter rondom het bouwwerk afgezet worden. Rijkswaterstaat had de gemeente Den Helder al geïnformeerd.

Jan Roelofsen, de secretaris van de vereniging Huisduiner Belang, wees jarenlang op de verpauperde toestand van Lange Jaap. „In 1998 constateerde TNO breuken in de vloeren en de wenteltrap, die de 17 verdiepingen met 284 treden verbindt,” zegt hij. „Er is echter nooit iets ondernomen, behalve dat de vuurtoren voor publiek werd gesloten.” Rijkswaterstaat reageert dat het hier gaat om „een constructiefout in de oorspronkelijke bouw”. De toren kan „verticaal veel hebben, al weegt hij vijfhonderdduizend kilo. Maar het is onzeker of de horizontale krachten, zoals van de wind, snel meer scheuren gaan veroorzaken.” Mocht de toren omvallen of in elkaar zakken, dan zou dat „een nachtmerrie” zijn. Het maritieme bouwwerk is sinds 1988 Rijksmonument, en dat schept verplichtingen. Daarom overweegt Rijkswaterstaat het te stutten.

Lange Jaap, 23 september 2021. Foto Kester Freriks

Lange Jaap telt vele wapenfeiten. In 1949 kreeg de toren een nieuwe lichtbron van 5.000 watt, reden voor het Polygoonjournaal voor een reportage: „Als de avond valt en het grote licht van de natuur uitdooft, dan flitsen in de lichttoren de lampen aan.” Lange Jaap is als „een helper voor de schepen die in de diepste duisternis hun weg naar een veilige haven moeten vinden”. Hij is de hoogste vuurtoren van Nederland en niet alleen de hoogste gietijzeren vuurtoren van Europa, ook van de wereld. Hij diende als inspiratiebron voor andere torens, gebouwd aan het eind van de negentiende eeuw aan de kusten van Nederlands-Indië.

Kijk goed naar deze vuurtoren, nu het nog kan. Hij is niet rond maar zestienkantig. De 1.088 platen aan de buitenzijde zijn met 21.466 moerbouten vastgezet. De fundering staat op 249 houten palen, met daarop een metselwerk van zes lagen Waalstenen. Anderhalve eeuw al gidst de Lange Jaap zeevarenden. Nu dreigt hij om te vallen. Rijkswaterstaat vreest de herfststormen.