Veertig keer naar de bruidsjurkenwinkel

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook zijn verschenen en kiest er deze week negen om kort te bespreken. Deze week over liefdesverdriet, fascistische zusjes en een schrijvende huisarts.

1. Annette Bjergfeldt: Een gegeven nijlpaard

De verrassende familieroman Een gegeven nijlpaard van de Deense (kinderboeken)schrijver en singer-songwriter Annette Bjergfeldt is geïnspireerd op Bjergfeldts eigen ‘gekke familie’ en dan vooral op het bewogen leven van haar grootmoeder. De Russische Varinka, zoals de grootmoeder in het boek heet, werd in 1900 geboren in een circusfamilie en had als meisje haar eigen circusact met het nijlpaard Celeste dat eigenlijk een olifant had moeten zijn. Ze trouwt met een bewonderaar, de Deense Hannibal, die haar meeneemt naar het huis aan de Palermovej op het Deense eiland Amager. Vooral in dat familiehuis speelt het prachtige verhaal over drie generaties. Verder wordt er uitgebreid ingezoomd op de kleinkinderen Esther (vertelster) en haar tweelingzusje Olga. Hun leven bestaat voornamelijk uit het vinden van de ware liefde. Als kind gingen ze wel veertig keer naar de bruidsjurkenwinkel om jurken te bekijken of ze slopen naar de kerk om bruiden te spotten. Als volwassenen gaat het zoeken en verliezen van liefdes vooral gepaard met veel drank en huilbuien. Bjergfeldt schrijft kernachtig, geestig, met veel verwijzingen naar opera en literatuur. Zo zag grootvader Hannibal als jongen in 1915 de première van de film Anna Karenina met actrice Betty Nansen in de hoofdrol. In de nazit sprak hij haar aan, ze boog zich naar hem toe maar hij viel in zwijm en kon niet uit zijn woorden komen. Vanaf die dag droeg hij Tolstojs meesterwerk met zich mee, om er ook Varinka en hun dochter uit voor te lezen.

Annette Bjergfeldt: Een gegeven nijlpaard. (Hojsangen fra Palermovej) Vertaling Ingrid Hilwerda en Janke Klok. Signatuur, 405 blz. € 24,99

2. Nina Polak: De dandy

In de serie ‘Literaire juweeltjes’, waarin elke maand een gemakkelijk leesbare tekst verschijnt in een gebonden uitgave, is nu De dandy van Nina Polak verschenen met vijf korte verhalen. In het titelverhaal legt Polak haarfijn uit waar je als journalist tegenaan loopt als je mensen wilt interviewen; ze wil de makers van Het blad spreken – een ‘marginaal feministisch krantje’ dat is uitgegroeid tot ‘een essentiële humuslaag voor het culturele leven in de hoofdstad’. Eindelijk is ze een keer welkom. Haar zinnen zijn al mooi, haar typeringen vlijmscherp (‘De handdruk van Ten Cate, de artdirector, is zo kordaat als haar crew cut, en haar motoriek houdt het midden tussen Prince en Roger Moore’). In het laatste verhaal ‘Verboden te aaien’ beschrijft Polak hoe ze in Artis een verloren liefde probeert te vergeten: niet denken, maar kijken. In slechts negen pagina’s legt ze verbanden tussen de roofdieren van Artis, de lallende Duitse lerares, gedichten van Rilke, onderzoek van Darwin en de ongecompliceerde pinguïns.

Nina Polak: De dandy. 63 blz. € 1,99 (los verkrijgbaar in alle Bruna-winkels en vele zelfstandige boekhandels). Bij online bestellingen is afname meestal per 10 voor € 19,90

3. Jessica Fellowes: De Mitford-moorden. Unity

De Engelse Jessica Fellowes schrijft met De Mitford-moorden een aantrekkelijke detective-serie over de ooit spraakmakende Britse Mitford-zusjes. De serie is gebaseerd op waargebeurde verhalen en elk deel is gewijd aan één van hen. Fellowes begon met de oudste en misschien wel de bekendste, de schrijfster Nancy Mitford. Nu valt de eer aan Unity; evenals haar oudere zus Diana is ze lid van de Britse Unie van Fascisten. De beide zussen worden door hun moeder meegenomen op een cruise om roddels over Diana’s buitenechtelijke relatie met de voorzitter van de Unie buiten het nieuws te houden. Het kindermeisje Louisa wordt meegevraagd om de achttienjarige Unity te chaperonneren. Van een Brits geheim agent krijgt ze echter de opdracht de vrouwen te bespioneren. Alle ingrediënten voor een reis vol intriges dus. En ja hoor, op de boot wordt een moord gepleegd en aan Louisa, die in alle delen de detective speelt, de taak om samen met de enige politieman (haar eigen echtgenoot) aan boord, de dader op te sporen. Ze bungelt tussen het politiewerk en beide opdrachtgevers, de Mitfords en de geheim agent, totdat blijkt dat alle vermeende verdachten ‘de speelballen [zijn] in een nazispel, zonder enige kans om te winnen’. Het proces dat na de cruise wordt gehouden is gebaseerd op het beruchte proces uit 1935 tegen Alma Rattenbury en haar minnaar George Stoner, die de man van Alma zouden hebben vermoord. Wat de fascistische denkbeelden van de zussen Mitford betreft: Diana trouwde in het geheim met Oswald Mosley en Unity behoorde tot Hitlers vertrouwelingen. Goed geschreven en ieder deel is los van de andere te lezen.

Jessica Felllowes: De Mitford-moorden: Unity. Oorspr. titel The Mitford Trial. Vertaling Alexandra van Raab van Canstein. Volt, 304 blz. € 22,50

4. Elena Passarello: De spreeuw van Mozart en ander legendarische dieren

De verhalen in De spreeuw van Mozart en ander legendarische dieren van Elena Passarello zijn een virtuoze poging de kloof tussen mens en dier te overbruggen. Zoals het titelstuk over de spreeuw die Mozart vanaf 1784 gezelschap hield sinds hij in een dierenwinkel de eerste noten van zijn Pianoconcert in G hoorde terugfluiten, maar dan beter. Een spreeuw kan luisteren als geen ander en zowel perfect imiteren als freestyle improviseren. Geen wonder dat juist Mozart daarvoor viel: hij beheerste alle regels en spotte er tegelijkertijd mee. In die Vogel Staar ontmoette hij een verwant, schrijft Passarello; ‘spel herkent spel, Mozart klikt met een vogelbrein’.

Passarello ‘zet haar lens scherp op het punt waar natuur cultuur raakt’, schreef NRC bij de verschijning van de Engelstalige versie van haar boek, in 2017. ‘Ze is zelf ook een spreeuw, plukt haar feiten overal vandaan en zet ze in een nieuw verband.’ Een bonte stoet klimt in haar ark: Dürers neushoorn, Amerikaanse circusolifanten en de kruisspin die in het zwaartekrachtloze Skylab-3 aan fantasiemacramé doet. En Harriet, de schildpad die Darwin in 1830 van de Galapagos-eilanden meenam en pas in 2006 zou sterven. Passarello laat haar wanhopig verliefd worden op Darwin en begrijpen wat evolutie is, terwijl Darwin zelf nog naar woorden zoekt voor zijn theorie. Zo danst Passarello tussen fictie en non-fictie, misschien het enige terrein waar iets waardevols valt te zeggen over de broze, intieme, destructieve, magische relatie van mens en dier.

Elena Passarello: De spreeuw van Mozart en andere legendarische dieren (Animals Strike Curious Poses). Vertaling Ineke van den Elskamp. Thomas Rap. 272 blz. € 21,90

5. Herman Van Rompuy: Mijmeringen. Dagboeknotities en haiku’s 2004-2021

Voor de derde keer verschijnen zeer persoonlijke, waardevolle dagboeknotities van oud-premier van België Herman Van Rompuy met daarbij een serie haiku’s – korte gedichten in Japanse stijl bestaande uit drie regels van respectievelijk vijf, zeven en vijflettergrepen. Kenmerkend voor de wederom prachtige bundel Mijmeringen. Dagboeknotities en haiku’s 2004-2021, is dat politiek er bijna niet in voorkomt (maar niet wordt vermeden), de uitgestreken tijd (2004-2021) die het boek omspant en, zo schrijft Van Rompuy in zijn voorwoord, dat hij veel nadenkt en schrijft over de dood en vergankelijkheid. Zo kom je losse zinnen tegen als: ‘Er gaat geen dag voorbij of mijn ouders komen in mijn herinnering. Ik las bij Sándor Márai dat de familie dat is wat overblijft als al de rest is weggevallen’, maar ook de luchtiger constatering dat het ‘een goed teken is als men wakker ligt van andermans problemen, en niet van die van zichzelf’. In zijn haiku’s houdt Van Rompuy zich aan de regel dat je in een haiku nooit mag beleren. ‘Je moet beschrijven (show), de lezer moet denken.’ Eén haiku dan, uit het gedicht ‘Blad’: Stappen op een blad/ Pas gevallen van een tak/ De dood ligt op straat.

Herman Van Rompuy: Mijmeringen. Dagboeknotities en haiku’s 2004-2021. Davidsfonds, 223 blz. € 29,99

6. Marnix van der Leest: Huisarts op recept

In het hoofdstuk ‘Pseudologica fantastica’ in Huisarts op recept van huisarts en schrijver Marnix van der Leest krijgt Van der Leest een telefoontje van de thuiszorg; ze kunnen een vrouw van 84 niet meer de zorg bieden die ze nodig heeft. Ze is blind, hulpbehoevend, heeft een alcoholprobleem, ligt in haar eigen ontlasting en speelt de artsen met fantasieverhalen tegen elkaar uit. Ze belt de praktijk dagelijks en Van der Leest of zijn collega bezoeken haar wekelijks. De ambulancedienst heeft aangegeven niet meer voor haar uit te rukken. Dan sta je als huisarts alleen, schrijft Van der Leest ontmoedigd, ‘Wie kan ík als huisarts dwingen verantwoordelijkheid te nemen?’ De huisarts belt stad en land af om een verpleeghuis te vinden voor deze vrouw en krijgt van allemaal een ‘nee’. Totdat één verpleeghuis op 100 kilometer afstand het aandurft de vrouw op te nemen. Als zij zich op het allerlaatste moment bedenkt, stopt zijn collega de vrouw, die op een brancard ligt, een fles wijn toe. Met passende humor en steeds met respect, vertelt de huisarts hoe het de vrouw verder verging. Van der Leest bundelde niet alleen schrijnende maar ook liefdevolle berichten uit zijn eigen praktijk: over pubers die schuren met hun ouders, over het beroepsgeheim en over het sterfbed van een non. Het boek zal een herkenning zijn voor collega’s, een noodroep aan beleidsmakers maar bovenal leerzaam proza voor iedereen die een beroep doet op de huisarts.

Marnix van der Leest: Huisarts op recept. Dilemma’s uit de spreekkamer. Arbeiderspers, 214 blz. € 20,99

7. Miriam Bunnik: Koffiebars en carabinieri

In Koffiebars en carabinieri bezoekt Miriam Bunnik verschillende steden in Italië van waaruit ze steeds de geschiedenis of juist de toekomst van het land belicht. Zo volgt ze in Florence de sporen van Dante Alighieri, il sommo poeta (de grootste dichter), die dit jaar 700 jaar geleden overleed. Maar in Turijn, dat de eerste hoofdstad van Italië was, filosofeert ze met de jonge monarchist Lorenzo over de terugkeer van een koning in Italië. Al gaat het veel over onderwerpen (het Vaticaan, de toren van Pisa, het Cinquecento of de Vespa) die wel algemeen bekend zijn, Bunnik weet steeds toch iets nieuws aan toe te voegen door gesprekken met de plaatselijke bevolking. Of met haar Genuese schoonvader die nog een exemplaar van La Divina Commedia uit 1868 in de kast heeft liggen.

Miriam Bunnik: Koffiebars en carabinieri. Een ander boek over Italië. Werelbibliotheek, 254 blz. € 20

8. Fokke Obbema: Een zinvol leven

Na zijn succesvolle boek De zin van het leven, met in de Volkskrant verschenen gesprekken met veertig mensen over de essentie van het bestaan, maakte journalist en schrijver Fokke Obbema een vervolgserie interviews over de mens en zijn (levens)verhaal: Een zinvol leven. De scheidslijn tussen de twee onderwerpen lijkt klein. In het eerste ging het over de zin van het leven buiten ons zelf en in het tweede deel juist over het eigen levensverhaal. De geïnterviewden, van filosoof Katrien Schaubroeck tot schrijver Oek de Jong, vertellen – dit keer gelukkig met portretten waarop de ogen open zijn in plaats van gesloten zoals in de eerste serie – stellen de geïnterviewden zich kwetsbaar op waardoor Obbema in zijn slotessay zich aangespoord voelde dat ook te zijn. Hij bouwt zorgvuldig op hoe hij uit zijn eigen levensverhaal een lijfspreuk destilleerde. Zijn gesprekspartners zullen hem zeker op weg hebben geholpen om te komen tot het inzicht: ‘Ik ben goed, zoals ik ben’.

Fokke Obbema: Een zinvol leven. De mens en zijn verhaal. Atlas Contact, 397 blz. € 24,99

9. Santa Montefiore: Bij het licht van de maan

De Britse Santa Montefiore schrijft sinds 2003 bestsellers over vrouwen, kastelen, landgoederen, de Italiaanse zon en natuurlijk over de liefde. Ook in haar nieuwe roman Bij het licht van de maan – we zijn in Devon in het zuiden van Engeland – wordt de trotse bewoonster van het ene huis jaloers op de nieuwe bewoners van een nog groter huis. De zestigjarige Flappy Scott Booth voelt zich bedreigd als zelfbenoemde koningin van het dorp en wenst geen rivaliteit van Hedda, maar valt bij de eerste ontmoeting als een blok voor de charmes van haar man Charles (‘Flappy keek naar zijn zinnelijke mond, naar zijn lippen die bewogen terwijl hij al dat verrukkelijks tegen haar zei’). Bij de vorig jaar verschenen roman Naar de overkant schreef NRC: ‘Het is rustgevend. Verdovend. Een drug’. Voor Bij het licht van de maan geldt dat van begin tot eind de heimelijke stroop of de valse cider van de pagina gutst. Wie van beide houdt, leest de roman in één avond uit en zakt dan, om met Flappy te spreken, als ‘een soufflé in elkaar’.

Santa Montefiore: Bij het licht van de maan. (Flappy entertains). Vertaling Erica Feberwee. Boekerij, 287 blz. € 20,99