Volgens burgemeester Han van Midden moet er onder andere worden geïnvesteerd in jeugdwerk en in docenten.

Foto Ans Brys

Interview

Ook in de VVD klinkt nu: ‘Repressie alleen lost het probleem van drugscriminaliteit niet op’

Han van Midden | Burgemeester van Roosendaal Han van Midden (VVD) ziet in zijn gemeente dagelijks de hardnekkige drugscriminaliteit. Hij brak daarom met partijstandpunten.

Als burgemeester van Roosendaal is Han van Midden (VVD) graag onder de mensen, om te horen wat er speelt. Toen hij deze zomer een jonge jongen wiet zag verkopen, hield hij zijn pas in en zei er wat van. „Wat er toen gebeurde, houd je niet voor mogelijk”, zegt hij in zijn werkkamer. „Ik kreeg een grote mond terug. Alsof daar Pablo Escobar zelf stond, in de straten van Roosendaal.”

Ondermijnende drugscriminaliteit speelt volgens de burgemeester al lange tijd in de West-Brabantse gemeente met zo’n 75.000 inwoners, grenzend aan België. Er hangen bijvoorbeeld groepjes jongeren rond, zonder vaste baan maar wel met dure spullen en auto’s, die uitstralen: wij zijn hier de baas. Of jonge jongens die in een wijk meteen iedereen op de hoogte stellen als de politie binnenrijdt. „Spotters worden die kinderen genoemd, een fenomeen dat ik alleen van de Netflix-serie Narcos kende.”

Volgens Van Midden is het gedoogbeleid rondom softdrugs „failliet, net als het justitiële model om de criminaliteit erachter aan te pakken. Het lukt ons niet om dit soort gedrag effectief aan te pakken voordat het te laat is. Er groeit een generatie jongeren op die straffeloos tot drugscrimineel kan uitgroeien en denkt te kunnen beslissen over leven en dood.”

Lees ook: Burgemeesters willen ‘radicaal andere aanpak’ drugshandel

Veertig burgemeesters

Van Midden is een van de inmiddels veertig burgemeesters uit het hele land, onder wie ook Femke Halsema van Amsterdam, die een manifest hebben ondertekend waarin staat dat de overheid meer moet doen tegen ondermijnende criminaliteit. Ze hebben dagelijks te maken met de gevolgen: bedreigingen, corruptie, intimidatie, geweld.

Hun oplossing bestaat uit vier onderdelen: het plukken van criminelen, de samenleving mobiliseren, preventie en softdrugs legaliseren. Vooral dat laatste kreeg veel aandacht, omdat de VVD-burgemeesters met dit manifest verder gaan dan hun partij landelijk.

Maar nog belangrijker is volgens Van Midden voorkomen dat jongeren op de „gouden roltrap” komen – van het wegbrengen van wat drugs, doorgroeien naar straatdealertje, het financieren van drugstransporten en regeren met geweld en intimidatie. Die roltrap ontstaat, zegt Van Midden, door te lage straffen, ontoereikende recherchecapaciteit en hoge opbrengsten in de drugs. Om dat te doorbreken moet er volgens Van Midden geïnvesteerd worden in jeugdwerk, in docenten op middelbare scholen, en in de jeugd zelf: muziek, cultuur en talentontwikkeling.

U noemt allerlei zaken die uw eigen VVD heeft wegbezuinigd.

„Ik wist dat die vraag ging komen. Maar ik ben bovenal burgemeester van Roosendaal en moet oplossingen aandragen voor wat misgaat in mijn stad. De groei van de georganiseerde criminaliteit is een ramp. En ja, een deel van de VVD-achterban heeft daar misschien niet het meeste last van; die wonen fijn. Maar ik zie in de Roosendaalse wijken hoe het begint. En sinds de moord op Peter R. de Vries weet heel Nederland, denk ik, hoe het kan eindigen. We moeten ons niet blindstaren op repressie, daarmee lossen we het probleem niet op. Dat begint in de wijken, het begint met het voorkomen dat jongeren daar afglijden. En ja, lef tonen betekent vaak: de zachte hand.”

In Noord-Brabant werken sinds 2010 overheidsdiensten samen tegen de drugscriminaliteit, volgens onderzoekers vooral door de korte klap: snelle acties met direct resultaat. Wilt u daarvan af?

„Het doet het leuk, he? Een pluk-ze-dag, 10.000 euro afgepakt, foto’s in de krant, bewoners die zeggen dat er eindelijk wat gebeurt, de burgemeester blij. Maar als je een half jaar later kijkt naar de opbrengst moet je eerlijk zijn: het is zonde van de capaciteit. Die kleine groep agenten die ik heb, kan echter beter andere dingen doen. Er zijn hier gemiddeld zes man op straat. En dat voor een gemeente die zo’n honderd vierkante kilometer bestrijkt en grenst aan België.En we hebben naast die basisteams nog wel een regionale recherche en buitengewoon opsporingsambtenaren maar voor zo’n groot gebied is zes man gewoon echt te weinig”

Uw alternatief klinkt als een trendbreuk.

„Dat is het ook. We zijn in het zuiden naïef geweest als het gaat om de omvang en de groei van met name de drugscriminaliteit. De Taskforce Brabant-Zeeland – een samenwerkingsverband van overheidsdiensten in de strijd tegen georganiseerde misdaad – heeft dan ook niet de impact gehad waarop we hadden gehoopt. Er moet veel meer aandacht komen voor preventie. Dat betekent minder vaak bij Truus op zolder een wietplantage weghalen, en meer aan de voorkant zitten. Voorkom dat die jongeren een grote drugsbaas kunnen worden.”

Preventie scoort minder dan repressie bij de bevolking.

„Dat is dan maar zo. Ik investeer veel liever in de wijkagenten, die een buurt en de bewoners door en door kennen. Die moeten we veel belangrijker maken. Dat zijn vaklui. Die zijn in staat om beter grip te houden op de jeugd. We moeten voorkomen dat er weer generaties jongeren die roltrap opstappen. Die kent namelijk maar één richting: omhoog. Preventie kan niet zonder repressie maar we moeten ons echt gaan richten op de lange adem. Daarbij is goede communicatie nodig. Die moet echt beter als mensen de politie bellen met informatie of voor een aangifte. Het is vreselijk dat je dan een bandje krijgt.”

Wat de uiterste gevolgen van de drugscriminaliteit kunnen zijn, ontdekte Han van Midden in de zomer van 2020. In de Wouwse Plantage, een dorp met zo’n duizend inwoners dat valt onder de gemeente Roosendaal, werden zeven zeecontainers gevonden met handboeien aan het plafond, een vastgeschroefde tandartsstoel, vinger-handboeien, knipscharen en scalpels. Uiteindelijk greep de politie in voordat het complex in gebruik kon worden genomen maar de martelcontainer met stoel ging wel de hele wereld over. De impact van die zaak is enorm, zegt Van Midden. „De eerste reactie van veel inwoners is simpelweg: ik kijk wel uit voordat ik iets meld.”

Hoe gaat het legaliseren van softdrugs helpen in de strijd tegen de harde georganiseerde misdaad?

„Echte beroepscriminelen komen hiermee niet op het rechte pad. Daar is harde repressie voor nodig in combinatie met maffiawetgeving, zoals die in Italië is ontwikkeld. Maar het gaat erom kwetsbare bewoners die hun schuurtje beschikbaar stellen, te beschermen. We accepteren verkoop door regulering, dus moet de productie ook gereguleerd worden. We hebben in het verleden in de binnenstad van Roosendaal veel overlast gehad van drugstoeristen die hier naar coffeeshops kwamen en dat willen we niet terug. Daarom zeg ik ook dat onze leiders in Europa de discussie moeten aangaan, om te beginnen met onze buurlanden België en Duitsland. Drugscriminaliteit houdt niet op bij de grens.”

Lees ook: Nederland moet weer gidsland zijn in drugsbeleid (opinie)

Heeft u iets vanuit de landelijke VVD gehoord over dat voorstel?

„Nee. Er was wel steun in de landelijke politiek voor het plan, Vooral vanuit de linkse hoek. Maar ik snap dat mijn partij zich koest houdt over dit thema. De discussie is voor de VVD nog steeds een beetje hellen van het ene naar het andere been.”

En u bent dan het linkerbeen?

„Als het over softdrugs gaat misschien wel een klein beetje”, zegt Van Midden lachend. „Ik was in het verleden ook tegen legaliseren, maar ben er anders over gaan denken. Het Nederlandse gedoogbeleid voor softdrugs is niet helder. Het wordt tijd dat de overheid duidelijkheid gaat scheppen: waar staat Nederland als het gaat om softdrugs.”