Hoe de coalitie 2 miljard bij elkaar vond

Algemene Politieke Beschouwingen De coalitie komt oppositie tegemoet met ruim 2 miljard euro voor huurders, veiligheid, lerarensalarissen en de energierekening.

Rob Jetten (D66, links) met Jesse Klaver (GroenLinks) buiten de vergaderzaal van de Tweede Kamer, waar op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen het echte politieke spel plaatsvond.
Rob Jetten (D66, links) met Jesse Klaver (GroenLinks) buiten de vergaderzaal van de Tweede Kamer, waar op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen het echte politieke spel plaatsvond. Foto David van Dam

Dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen begon met goed nieuws. Het debat was nog geen half uur bezig toen het bericht binnenkwam dat de salarissen in de zorg verhoogd zouden worden. Het kabinet zou er 675 miljoen euro voor uittrekken. Een week geleden had de Tweede Kamer een motie van ChristenUnie en SP hierover aangenomen.

Maar al snel ging het donderdag over het slechte nieuws. In de motie had gestaan dat de stijging van de zorgsalarissen betaald moest worden uit een verhoging van de winstbelasting voor bedrijven. Maar het kabinet wilde in plaats daarvan de zorgpremies van burgers met 13 euro per jaar verhogen. Demissionair premier Mark Rutte leek hier aan vast te houden.

In de Kamer ontstond een fel debat. Fractieleiders noemden het besluit van het demissionaire kabinet „arrogant” (Lilian Marijnissen, SP) en „een schoffering” (Jesse Klaver, GroenLinks). Zij wilden dat Rutte, namens het kabinet, zou toezeggen dat de stijging van de salarissen zou worden betaald uit de winstbelasting. Het was Gert-Jan Segers van de ChristenUnie, mede-indiener van de motie, die de spanning uit het debat haalde. „Als het kabinet zegt ‘geef ons in de veelheid van dingen nou even de gelegenheid om hier met een goede dekking te komen’, dan wacht ik dat rustig af.”

De PvdA leek niet erg betrokken bij het gesmoes met de coalitiepartijen

Wat gebeurt híér nou, dachten de fracties van GroenLinks en PvdA. De afgelopen week was de positie van de ChristenUnie met argusogen bekeken door andere partijen. Door de partijen die samen met informateur Johan Remkes aan de formatietafel zitten en waarmee ChristenUnie de huidige coalitie vormde: VVD, D66 en CDA. Vorige week had de ChristenUnie drie keer tegen kabinetsbeleid gestemd.

Wat gebeurt hier, dachten ook de partijen waarmee gesprekken liepen om te komen tot een meerderheidskabinet, maar die samen niet welkom waren geweest bij VVD en CDA: PvdA en GroenLinks. De ChristenUnie, klonk daar, nam het nu ineens weer voor Rutte op.

De formatie, of eigenlijk de poging tot een formatie, drukte ook haar stempel op de eerste dag van de Beschouwingen. Toen hadden politiek leiders hun wensen gedeeld: afschaffing van de verhuurderheffing, gelijktrekken van de lerarensalarissen op basisscholen en middelbare scholen, meer geld voor defensie. Het lange en vooral kostbare lijstje van partijen was een reactie geweest op de zak geld waar de VVD sinds het weekend de wandelgangen mee rondgaat. Sophie Hermans, de waarnemend fractievoorzitter, had met een bedrag van om en nabij 1 miljard geschermd dat de VVD extra zou willen uitgeven om wensen van andere partijen deels mogelijk te maken.

Het ‘miljard van Hermans’

Op de tweede dag van de Beschouwingen, waarin Rutte urenlang het woord voerde namens het kabinet, vonden de onderhandelingen voor een groot deel niet in de debatzaal van de Tweede Kamer plaats. Ook urenlang was te zien hoe leden van verschillende fracties de wandelgangen opzochten, soms met pen en papier in de aanslag. GroenLinks met D66; VVD met de ChristenUnie; VVD met CDA; GroenLinks met SP. De hele dag door, tot laat in de avond, smoesden fractieleiders of hun secondanten met elkaar, over en weer en in verschillende combinaties. Het was opvallend dat de PvdA daar nauwelijks aan meedeed. Onderwerp van gesprek: zou het ‘miljard van Hermans’ verdubbeld worden om een nog groter gebaar aan de oppositie te doen?

In de loop van de middag ontstond daarover in diezelfde wandelgangen vooral discussie tussen de huidige coalitiepartners. Na de dinerpauze was er een akkoord: er komt niet 1 maar ruim 2 miljard beschikbaar voor de lerarensalarissen, veiligheid, verlaging van de energierekening en de veel besproken verhuurderheffing. En in de nacht stemden alle partijen, op de VVD na, in met een motie van ChristenUnie en CDA waarin wordt opgeroepen het leenstelsel voor studenten te vervangen door een basisbeurs.

Aan het eind van zijn eerste termijn kwam Rutte nog eens terug op de zorgsalarissen. Om de verhoging daarvan te financieren wordt de winstbelasting tóch verhoogd. Vanuit VVD-perspectief een flinke concessie.

Dit bericht is vrijdagochtend 24 september bijgewerkt