Recensie

Recensie

Het is de eigen schuld, van die ‘ambitieloze mutsen’ en deeltijders? Dat is echt onzin

Ongelijkheid m/v In haar boek rekent econoom Sophie van Gool af met vele misvattingen en doet ze aanbevelingen om ongelijkheid te bestrijden. „Laat altijd van je horen als jij of een vrouw in je omgeving oneerlijk wordt behandeld.”

Illustratie Marit Dekker

Nederlandse bedrijven moeten zo snel mogelijk naar een dertig-urige werkweek toe, zo luidde de oproep van het CNV, eerder deze maand. Volgens de vakbond is het tijd voor „een betere balans” tussen werk en privé. Wellicht een controversieel voorstel, maar bepaald niet nieuw. De dertigurige werkweek was al een speerpunt van de actiegroep Man Vrouw Maatschappij (MVM), die in 1968 werd opgericht door Joke Smit en Hedy d’Ancona.

Door een kortere werkweek zouden onbetaalde zorgtaken en huishoudelijk werk gelijkelijk onder mannen en vrouwen verdeeld kunnen worden, was toen al de gedachte.

Ruim vijftig jaar later is er nog nauwelijks iets veranderd in die verdeling. Slechts 16 procent van de man-vrouwstellen in Nederland lukt het om zorgtaken en betaald werk eerlijk te verdelen. En vrouwen verdienen nog steeds minder dan mannen, ook als ze hetzelfde werk doen. Bijna de helft van de vrouwen in Nederland is niet financieel onafhankelijk.

Hoe kan dit anders?

Econoom Sophie van Gool (1991) onderzoekt in Waarom vrouwen minder verdienen – en wat we eraan kunnen doen de oorzaken van deze hardnekkige ongelijkheid tussen man en vrouw, de gevolgen hiervan – van een loonkloof tot machtsverschillen – en en hoe we dit kunnen veranderen.

Zij trapt af met een beschrijving van haar keerpunt: het moment waarop ze besefte dat ongelijkheid tussen mannen en vrouwen niet een fenomeen uit oma’s tijd is, maar nog praktisch even relevant als in 1968. Onderweg naar een bedrijfsuitje van het consultancykantoor waar ze op dat moment werkt, roept een partner van het bedrijf naar een mannelijke collega: „En, waren er nog lekkere wijven bij? Viel er nog wat te neuken?”

Van Gool en haar vrouwelijke collega schrikken ervan, maar zeggen niets. De volgende dag besluiten ze toch op de partner af te stappen. Die schrikt op zijn beurt van de confrontatie met zijn uitspraken. „Het voelde alsof ik al met vrienden in de kroeg stond en ik realiseerde me niet meer dat ik op mijn werk was”, was zijn verweer.

Hoe beïnvloedt dit gedrag?

Als je dit soort dingen zonder aarzeling zegt, hoe kun je mannen en vrouwen dan gelijk behandelen op de werkvloer, vraagt Van Gool zich af. „Als dit zijn bewuste of onbewuste gedachten waren, hoe zou dat zijn gedrag dan beïnvloeden tijdens sollicitaties, evaluaties en promotierondes?”

Van Gool gaat met haar vrouwelijke collega’s in gesprek over hun ervaringen op de door mannen gedomineerde werkvloer. Ze vertellen over vervelende ‘grapjes’, seksistische opmerkingen en intimidatie. En over het gebrek aan rolmodellen: in de 25-koppige directie van het bedrijf zit slechts één vrouw, over wie ook nog eens wordt gespeculeerd dat ze op die plek zit omdát ze een vrouw is.

Deeltijdprinsesjes

Van Gool mag van de partners een paar maanden fulltime onderzoek doen en hen adviseren over het aannemen én behouden van vrouwen. Uiteindelijk besluit ze haar baan bij het consultancybureau op te zeggen om „aan de stoelpoten van het patriarchaat te zagen” en met haar eigen bedrijf organisaties te onderzoeken, te adviseren en te trainen op het gebied van diversiteit en inclusie.

Deeltijdprinsesjes en ambitieloze mutsen met een webshop en een abonnement op bikramyoga – wie weleens op Twitter kijkt, weet eigenlijk al dat de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen allemaal de schuld is van de dames zelf. Ze willen gewoon niet meer of harder werken. En ze moeten trouwens ook niet zo zeuren.

Argumenten met harde data

Van Gool veegt de vloer aan met dit soort verklaringen, die niet alleen gemakzuchtig zijn, maar ook de schuld ten onrechte bij de vrouwen leggen. En dat doet ze op de best denkbare manier: met feiten. Met data, analyses en interviews.

Het ligt niet – en dat is voor de makkelijke Twittermeningmens geen goed nieuws – gewoon aan de Nederlandse deeltijdcultuur of aan het feit dat vrouwen nauwelijks technische studies kiezen of dat ze op een onhandig moment in hun werkende leven kinderen baren en daarna een dag minder willen werken.

Het ligt niet aan de deeltijdcultuur of omdat vrouwen amper technische studies kiezen

Het ligt wél aan een verscheidenheid aan factoren. Die lopen uiteen van wat Adam Smith, een van de grondleggers van de liberale economische theorie, vond dat betaald werk moest zijn (buitenshuis ‘mannenwerk’ dus, niet binnenshuis ‘vrouwenwerk’), tot de ouderwetse schooltijden die het lastig maken om werk en zorg voor kinderen te combineren. De loonkloof is, zoals Van Gool het noemt, „een veelkoppige draak”.

Bovendien weerlegt de auteur allerlei misvattingen over het verschil in betaling. Zo kiezen vrouwen niet ‘nu eenmaal’ voor branches die relatief slecht betaald worden, zoals onderwijs en zorg, maar neemt de (financiële) waardering van een beroep af zodra dat als een ‘vrouwenbaan’ gezien wordt.

Die gefundeerde weerleggingen zijn van belang, omdat topbestuurders en beleidsmakers zich graag verschuilen achter misverstanden en smoesjes wanneer het gaat over de gebrekkige aanpak van ongelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Gratis of betaalbare kinderopvang

Waarom vrouwen minder verdienen biedt daarnaast praktische adviezen voor werkgever, werknemer en overheid. Een voorbeeld voor de laatste categorie: zorg voor gratis of betaalbare kinderopvang en presenteer die niet als een plek waar je ‘je kinderen dumpt’, maar een die juist bijdraagt aan hun ontwikkeling.

Iedereen kan in zijn of haar eigen „cirkel van invloed” bijdragen aan verandering, betoogt Van Gool. Sommige situaties vragen om verzet, andere om humor. Maar laat altijd van je horen als jij of een vrouw in je omgeving oneerlijk wordt behandeld.

Mocht het niets worden met die dertigurige werkweek van het CNV, dan heeft Van Gool meer dan genoeg andere ideeën om een eind te maken aan de (financiële) ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. De topbestuurder die het écht wil, lost het deze maand nog op. Waarom vrouwen minder verdienen is een urgent en fris pleidooi voor feminisme waarin geen enkele makkelijke mening of drogreden standhoudt.

Correctie (24/9/2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Adam Smith de grondlegger was van de neoliberale economische theorie. Dat is hierboven aangepast.