Helpt Chinese belofte over kolencentrales het klimaat?

Steenkool President Xi Jinping heeft toegezegd te stoppen met de financiering van kolencentrales buiten China. Wat betekent dat voor het klimaat, zolang binnen het land de bouw doorgaat? Vijf vragen.

Kolencentrale in de Indonesische hoofdstad Jakarta, gebouwd door een consortium van Chinese en Indonesische bedrijven, gezien in december 2019.
Kolencentrale in de Indonesische hoofdstad Jakarta, gebouwd door een consortium van Chinese en Indonesische bedrijven, gezien in december 2019. Foto Du Yu Xinhua / eyevine

China stopt met het financieren van kolencentrales buiten eigen land. Die belofte deed de Chinese president Xi Jinping in een toespraak per video tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Het is een belangrijk Chinees gebaar in de aanloop naar de klimaattop in Glasgow in november, maar hoe belangrijk valt voorlopig moeilijk te zeggen. Want Xi liet in het midden wat er gebeurt met kolencentrales in aanbouw, of waarvoor de plannen al in een ver gevorderd stadium zijn. Ook zei hij niets over het gebruik van steenkool in eigen land.

1 Wat heeft Xi Jinping dan wel beloofd?

In zijn toespraak herhaalde de president allereerst twee toezeggingen die hij vorig jaar al deed. China streeft ernaar dat de piek van de CO2-uitstoot in eigen land voor 2030 wordt bereikt. Daarna moet de uitstoot snel dalen om in 2060 uit te komen op ‘netto-nul’ – dan moet dus de uitstoot van broeikasgassen in evenwicht zijn met de verwijdering ervan uit de atmosfeer.

Vervolgens beloofde de president ontwikkelingslanden – Xi sprak nadrukkelijk van „andere ontwikkelingslanden”, want in zijn visie is ook China zelf nog steeds een ontwikkelingsland – te helpen met „groene en minder CO2-producerende energie”. Dat betekent volgens hem onder meer dat China geen geld meer steekt in „ nieuwe kolencentrales” buiten de eigen landsgrenzen.

2 Deed China dat dan wel?

Ja, de bouw van kolencentrales maakt deel uit van het Belt and Road Initiative, China’s nieuwe Zijderoute. Dit is een vorm van ontwikkelingssamenwerking, vooral op het gebied van grote infrastructurele projecten, mede bedoeld om de eigen invloedsfeer uit te breiden. Bijna 72 procent van alle kolencentrales buiten China wordt gefinancierd met leningen van Chinese banken. China verdedigde de bouw van deze centrales tot nu toe met twee argumenten. Allereerst vervangen ze vaak nog veel vervuilender vormen van energieopwekking en daarnaast wil China niet (lees: in tegenstelling tot westerse landen) als een soort neokoloniale grootmacht de keuzes van ontwikkelingslanden bepalen. Veel arme landen zien steenkool als een relatief goedkope, overvloedig beschikbare energiebron.

3 Wat betekent Xi’s besluit voor het klimaat?

Volgens het Internationaal Energie Agentschap moet de wereld onmiddellijk stoppen met de bouw van nieuwe kolencentrales om de opwarming onder de 1,5 graden Celsius te houden. Dat is het streefdoel dat in 2015 werd afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs en het is een voorwaarde om de ergste gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. Hoewel de details van het Chinese plan nog onduidelijk zijn, helpt het als bijna driekwart van de financiering van kolencentrales in ontwikkelingslanden wegvalt. Zeker ook omdat Japan (10 procent van de buitenlandse financiering) en Zuid-Korea (ruim 12 procent) eerder dit jaar hetzelfde hebben besloten. Gezamenlijk waren de drie landen verantwoordelijk voor de financiering van 95 procent van alle buitenlandse kolencentrales.

4 Waarom neemt China dit besluit nu?

China wilde ongetwijfeld graag een gebaar maken voordat in november op de klimaattop in Glasgow wordt onderhandeld over het aanscherpen van het internationale klimaatbeleid. De druk op het land, dat verantwoordelijk is voor ruim een kwart van alle broeikasgassen, nam de afgelopen maanden toe, onder anderen van VN-chef António Guterres en de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry. Maar president Xi durfde het niet aan om de klimaatdoelen in eigen land aan te scherpen. Het halen van wat hij eerder beloofde vraagt volgens hem nu al van China een „geweldige inspanning”.

Daarnaast bleek de belangstelling voor de Chinese kolencentrales in het buitenland af te nemen. Zo kondigde de Pakistaanse premier Imran Khan afgelopen december ineens aan „geen nieuwe op kolen gebaseerde energie meer te willen”. Een paar maanden daarvoor had de Bengaalse minister van Energie al laten weten de plannen voor 26 van de 29 nieuw te bouwen kolencentrales te „heroverwegen”.

5 Komt er nu snel een einde aan het gebruik van steenkool?

Dat is onwaarschijnlijk. In veel landen wordt weliswaar minder energie opgewekt met behulp van steenkool. Maar ook vorig jaar groeide die hoeveelheid kolenenergie nog steeds, vooral door China. In Europa wordt steenkool te duur vanwege de hoge prijs van CO2. Het kost inmiddels ongeveer 60 euro om een ton CO2 te mogen uitstoten. Daardoor kunnen kolen niet meer concurreren met wind en zon. Zelfs in de VS daalde onder president Donald Trump, een pleitbezorger van kolencentrales, het gebruik van steenkool.

China is de grote uitzondering. Volgens de energiemonitor van het Centre for Research and Clean Air heeft China vorig jaar het equivalent van ruim één grote kolencentrale per week gebouwd, en daarmee drie keer zoveel kolenenergie bijgebouwd als de rest van de wereld bij elkaar. Daarnaast werd een begin gemaakt met een groot aantal nieuwe kolenprojecten. Als die allemaal doorgaan komt er in China 73 GW aan energie uit kolen beschikbaar, vijf keer zo veel als alle andere landen bij elkaar. De totale capaciteit van alle nieuwe Chinese projecten bij elkaar bedraagt 247 GW. Dat zou een toename betekenen van ruim 20 procent, en ongeveer zes keer de hoeveelheid kolenenergie in heel Duitsland.

Veel Chinese kolencentrales zijn nog relatief nieuw, de gemiddelde leeftijd is ongeveer 16 jaar. Dat plaatst China op termijn voor een pijnlijk dilemma. Accepteert het land een groot kapitaalverlies als het zijn kolencentrales, die gemakkelijk veertig jaar meegaan, lang voor het einde van de levensduur moet sluiten? Of zal het land de ommekeer in zijn eigen energiebeleid niet tijdig maken? Dan kan China zijn klimaatbeloftes onmogelijk nakomen en heeft het een belangrijke verantwoordelijkheid voor het niet halen van de doelen die zijn afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs.

De Chinese president Xi Jinping spreekt dinsdag de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toe via een videoverbinding. Foto Spencer Platt / AP