Opinie

Grote kantoren kunnen sociale advocaten heus vooruit helpen

Welke bijstand kunnen commerciële advocaten de sociale kantoren bieden? Hoogleraar advocatuur Diana de Wolff over de nieuwe eis van minister Dekker (VVD, rechtsbescherming).
Het circulaire paviljoen Circl, aan de Amsterdamse Zuidas, dat bestaat uit horeca-, event- en werkruimten, wordt benut door zakelijke dienstverleners, onder meer van advocaten.
Het circulaire paviljoen Circl, aan de Amsterdamse Zuidas, dat bestaat uit horeca-, event- en werkruimten, wordt benut door zakelijke dienstverleners, onder meer van advocaten. Foto Paul van Riel / HH

Volgend jaar €154 miljoen erbij voor de sociale advocatuur. Daarmee voert het kabinet in de miljoenennota de motie Klaver/Ploumen uit. De Kamer nam die motie aan naar aanleiding van de toeslagenaffaire en het rapport ‘Ongekend onrecht’. Advocaten die de arme kant van Nederland met raad en daad bijstaan krijgen voorlopig dus weer lucht, al zijn de extra middelen deels een compensatie voor eerdere bezuinigingen. Maar, zegt minister Dekker erbij, ook van de commerciële advocatuur mag een bijdrage worden verwacht. Hoe die bijdrage eruit moet zien, is nog niet duidelijk. Het kan volgens de minister een bijdrage zijn in natura zijn of in geld. Laat ik een voorzet voor de bewindsman doen.

Kennismaking

In de praktijk zijn commerciële kantoren best bereid om hun betrokkenheid bij de sociale rechtshulp te tonen. Zo zijn er kantoren die kennis, informatiebronnen en licenties delen met toevoegingskantoren. Jonge advocaten van commerciële kantoren lopen stage bij sociale kantoren. Dat zo’n kennismaking nuttig is blijkt uit wat één van hen na afloop schreef: ‘Sociaal advocaten krijgen soms zaken op hun bord die zo heftig zijn dat je ze in je ergste nachtmerrie nog niet voorbij ziet komen.’ Inderdaad, adviseren bij de splitsing van een onderneming is wel wat anders dan iemand bijstaan die uit zijn huis gezet dreigt te worden.

Pro bono

Maar commerciële kantoren kunnen meer bijdragen aan verbetering van de rechtspositie van mensen zonder topinkomen. En dat doen zij ook al. Bij grote kantoren werken cassatieadvocaten die de Hoge Raad duidelijkheid vragen in principiële zaken, zoals geschillen over rechten van werknemers bij ontslag. Zuidas-kantoren staan maatschappelijke organisaties bij, bijvoorbeeld tegen discriminatie van woonwagenbewoners of tegen het gebruik van gevaarlijke borstimplantaten. Als het moet pro bono, dus zonder enige vergoeding.
Een nauwere samenwerking tussen de sociale advocatuur en commerciële praktijken kan de rechten van mensen verder versterken. Mensen die discriminatie ondervinden of de gevolgen van hardvochtig beleid door uitvoeringsorganen. Die aan de grond zitten door terugvorderingen, boetes en invorderingskosten. Of op basis van anonieme tips of ongegronde vermoedens te maken krijgen met uithuisplaatsing van hun kinderen.

Toerusting

Sociale advocaten zien dagelijks hoe mensen met een laag inkomen gedupeerd worden, hoe diep de overheid in hun levens ingrijpt en hoe onzeker hun bestaan is. Maar ondanks de verhoging van het budget blijven de middelen van sociale advocaten beperkt. Het systeem vergoedt vaste bedragen per zaak, berekend op een gering tijdsbeslag en gericht op telkens één probleem van één rechtzoekende. Voor het breed en fundamenteel aanpakken van complexe juridische problemen hebben sociale advocaten niet zonder meer de toerusting, deskundigheid en financiële ruimte.

Superspecialisten

Wat kunnen de grote kantoren doen? Meer dan je op het eerste gezicht zou denken. Daar zit bijvoorbeeld de kennis en ervaring die nodig is voor het oprichten van claimstichtingen. Zij hebben de deskundigheid en secretariële ondersteuning die nodig is voor het voeren van collectieve procedures, zodat claims en bezwaren met meer kracht - en meer media-aandacht - naar voren kunnen worden gebracht. Op sommige grote kantoren werken advocaten die echt alles weten van de grondslagen van het bestuursrecht en die kunnen helpen bij het grondig aanpakken van toekomstige gevallen van ‘ongekend onrecht’. De kantoren hebben superspecialisten op het gebied van privacy, die etnisch profileren zouden kunnen aankaarten. Ze zouden expertise op het gebied van kunstmatige intelligentie kunnen aanboren, om overtuigend de onrechtvaardigheid van geautomatiseerde besluiten aan te tonen.

Aanvullen

Een expert in financieel toezicht kun je niet zomaar loslaten op de problemen van een dakloze. Een echtscheidingsspecialist kan geen internationale investeringsarbitrage doen. Maar advocaten kunnen elkaar wel aanvullen in deskundigheid en ervaring. Een nauwere samenwerking van de sociale en de commerciële kantoren kan wel degelijk de toegang tot recht en rechtvaardigheid voor meer mensen verbeteren.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, rechter of officier. Diana de Wolff is advocaat en bijzonder hoogleraar advocatuur aan de UvA.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.