Dobberen op een golvend bed van bloemen en grassen

Parkzicht Er zijn de laatste jaren meer museumtuinen gekomen. Die bij het Singer Museum in Laren is een van de fraaiste, ziet Wim Pijbes.

Foto Roger Cremers

Voor de klassieke museumtuin moeten we naar New York. Ontstaan als een happy improvisation, zoals Alfred H. Barr jr., de oprichtingsdirecteur van het Museum of Modern Art, zijn schepping uit 1939 noemde. Zonder het te weten creëerde hij hier een blauwdruk die overal in de wereld navolging zou krijgen. De MoMA Sculpture Garden is de museumtuin der tuinen.

En ondanks latere verbouwingen en museumuitbreidingen werd deze relatief kleine groene buitenruimte een vast en geliefd onderdeel van het MoMA. De witte berkenstammetjes, de groene lage hedra, de travertin terrassen, afgewisseld met geometrische waterpartijen waarin speelse fonteinen de strakke plattegrond tarten, en natuurlijk de fantastische beeldencollectie, achteloos opgesteld als bomen in een bos.

Voor mij wordt het succes van deze museumtuin in hoge mate bepaald door de losse, markante draadstaalstoeltjes die kriskras door de tuin staan en elke bezoeker uitnodigen om naar eigen believen in de zon of schaduw te gaan zitten. Om rustig iets te lezen, te flirten vanachter een krant, samen een koffie te drinken of lekker niets te doen. Gewoon, zijn. In een sublieme eenheid van tijd en plaats: people watching people doing the same thing. Alfred Barr schiep hiermee niet alleen een van de meest geliefde plekken van het museum, hij schonk de stad een van de meest iconische plekken van Manhattan. Het bewijs dat waar natuur en kunst samenkomen, geweldige dingen gebeuren.

Dat laten ook de museumtuinen in eigen land zien, waarvan die van het Rijksmuseum na de heropening internationaal een nieuwe standaard zetten. Want waar begint het museum? Dáár begint het museum, in de tuin, in het groen, tussen de beelden en de ook hier zelf te pakken stoeltjes, de kas voor vergeten groenten, de fontein, het waterlabyrint en het grote schaakbord. Het inrichtingsplan ontstond pas in de laatste fase van de heropening, toen al het geld op was maar er gelukkig dankzij particuliere steun een groene buitenzaal van wereldklasse kon worden gerealiseerd.

Er zijn sindsdien her en der museumtuinen bijgekomen en een van de fraaiste vind ik in Laren. Bij het Singer Museum ligt sinds 2018 een prachtige museumtuin, naar ontwerp van Piet Oudolf. Ook hier een mooi geheel waarbij bloemen en beelden een vriendelijk duet aangaan. Oudolf ontwierp meer museumtuinen, in Wassenaar bij Museum Voorlinden, een ieniemienie geveltuintje in de plint van de Amsterdamse galerie Eenwerk, en in het buitenland bij vestigingen van de toonaangevende galerie Hauser & Wirth in Somerset en Menorca.

Foto Roger Cremers

De Singertuin is Oudolfs eerste beeldentuin en biedt nu, drie jaar na aanleg, met volgroeide beplanting een perfecte setting voor beelden van veelal hedendaagse Nederlandse kunstenaars. De Bramenboot, met dieppaarse, ronde glazen vormen van Maria Roosen, dobbert zachtjes op een golvend bed van bloemen en grassen. De tuin bestaat uit twaalf plantvakken, doorsneden door een centraal pad met zijpaden, en kent meer dan honderd plantensoorten die in telkens verschillende combinaties zijn gegroepeerd. De oorspronkelijke tuin, die begin vorige eeuw door landschapsarchitect Leonard Springer bij de villa van Anna en William Singer werd aangelegd, was in de loop der tijd verdwenen. Met de inrichting van Oudolf is weer een tuin gecreëerd die aansluit op – en recht doet aan – zowel de historische villa als de nieuwste uitbreiding van het museum, die volgend jaar opent.

En momenteel is het de mooiste periode om de beeldentuin van het Singer te bezoeken. De koele natte zomer was goed voor de plantjes en Oudolfs schepping staat op het punt van een gedaanteverwisseling. De herfst treedt in en het natuurlijk verval dient zich aan. Eigenlijk komt daarmee het idioom van Oudolf het best tot zijn recht. Laatbloeiers brengen een laatste saluut aan de zomer en tegelijk ontwaar ik de eerste vergeelde en bruine tinten. De rimpels van moeder natuur.