Recensie

Recensie Beeldende kunst

Op fotofestival Noorderlicht wordt het einde van de wereld tot nader orde uitgesteld

Fotografie ‘The Makeable Mind’ is het thema van het internationaal fotofestival Noorderlicht. Op meerdere locaties is veel moois te zien, maar focus ontbreekt.

De installatie Life As We Know It – NOW vanvan kunstenaarscollectief ARK in de A-kerk in Groningen tijdens fotofestival Noorderlicht.
De installatie Life As We Know It – NOW vanvan kunstenaarscollectief ARK in de A-kerk in Groningen tijdens fotofestival Noorderlicht. Foto Peter Tijhuis

‘Het einde van de wereld wordt tot nader orde uitgesteld.’ Dit is de laatste zin van het laatste hoofdstuk van het multimedia-kunstwerk Life As We Know It – NOW (LAWKI) van het kunstenaarscollectief ARK. De installatie in vijf delen vult de helft van de A-Kerk in Groningen. Het is hier het hoofdbestanddeel van internationaal fotofestival Noorderlicht, het is een van de drie werken die dit jaar in opdracht zijn gemaakt het festival met als thema The Makeable Mind.

LAWKI is een overrompelende ervaring in beeld en geluid. Aan de hand van honderden zoektermen haalt een algoritme beelden op uit de onbeperkte datastromen om ons heen, van rampen en politici, migranten en snelwegen, gamefiguren en gezichten, knetterende explosies en kattenfilmpjes. De soundscape wordt ‘gecomponeerd’ door een ander algoritme dat het gezang van twee zangers in een stereo-effect over elkaar heen legt.

De installatie Life As We Know It – NOW van kunstenaarscollectief ARK in de A-kerk in Groningen tijdens fotofestival Noorderlicht.

Foto Peter Tijhuis

Als er niemand is staan de schermen in de felgroene ruststand. Het is de beweging van de bezoeker die ze tot leven brengen en het gezang laat klinken. Bezoekers brengen de voorstelling en de compositie op gang, met de algoritmes als „persoonlijke adviseur” zoals Klap dat zegt, maar die voltrekken zich verder in het domein van de kunstmatige intelligentie die helemaal buiten ons om z’n ding doet. Het is de wereld zoals we die kennen, ongrijpbaar, angstaanjagend en poëtisch tegelijk. Godlof, het einde is nog even uitgesteld.

Populistisch politicus

Kunstenaar Daniel Mayrit geeft een heel andere invulling aan het thema The Makeable Mind. In het ironische project One of Yours voert hij campagne als een populistische politicus bij wie de minds van zijn aanhangers als was in zijn handen zijn, inclusief een nep-biografie op zijn site waarin Trump en Brexit uiteraard prominent figureren. Fake it till you make it: Mayrit weet zichzelf overtuigend te presenteren als de belichaming van wat hij ‘hyper-leadership’ noemt, inclusief selfies voor een geënsceneerde rally en een foto waarop hij broederlijk naast Berlusconi zit. Hij beheerst de juiste gebaren en oogopslag, en heeft zijn presentatie in de A-Kerk voorzien van ballonnen en een kartonnen cut-out.

Na deze editie gaat Noorderlicht verder als Fries-Groningse biënnale, afwisselend met Breda Photo, de fotobiënnale in Brabant. Dat zal hopelijk de focus ten goede komen. Ook dit jaar is de manifestatie boeiend, maar diffuus in locatie en thema. Er zijn ruim 70 deelnemers op liefst 19 locaties, waaronder gemalen langs de Friese kust, een nieuw kunstcentrum in het Groningse Westerwolde en straks ook in het Haagse museum Beeld en Geluid.

Naast de maakbare geest loopt er nog een thema door Noorderlicht: migratie. Misschien omdat dit een tastbaarder onderwerp is raken deze werken meer dan de digitale. Dat geldt zeker voor de ontroerend mooie animatiefilms van de Amerikaanse Tamara Shogaolu, die in 2019 een Gouden Kalf-nominatie kreeg. Half a Life toont de worsteling van een homo-activist in Egypte – waar Shogaolu een tijd doorbracht als uitwisselingsstudent – en zijn haat-liefdeverhouding tot zijn land. Another Dream is een VR-film over een lesbisch koppel dat na de Egyptische revolutie naar Nederland vlucht.

‘World of Warcraft’

Wonder boven wonder is er één project dat beide thema’s weet te verenigen. In de dependance van het Belvedere Museum in Heerenveen hangt This Too Shall Pass van David Magnussen. Zijn hoofdpersoon is Yashar Maghsoudi, die op zijn dertiende Iran ontvluchtte. Hij was onder de naam ‘Nighetboy’ een meester in de videogame World of Warcraft, en wist zijn opgebouwde punten te verzilveren om daarmee zijn mensensmokkelaars te betalen.

Awoiska van der Molen & Bart Lunenburg, (Un)earth. Foto Hanne van der Velde

Tot slot brengt een ander in opdracht van Noorderlicht gemaakte project, (Un)earth van fotografen Awoiska van der Molen en Bart Lunenburg, de bezoekers terug met de voeten in het Groningse klei. Hun samenwerking is te zien in de Oude Camerabioscoop in Groningen en bij sponsor BPD Cultuurfonds in Amsterdam. Van der Molen groeide op in Groningen en ging ernaar terug om het aardbevingsgebied te portretteren. Bart Lunenburg bracht bakstenen uit dat gebied over naar zijn studio. Daar bouwde hij een muur die hij afbeeldt op een doek van 7 meter breed. In de Oude Camerabioscoop legde hij onder de foto’s van Van der Molen een laag rood gruis van diezelfde bakstenen, in de patronen van metselverbanden. Noorderlicht is de wereld rondgegaan en is weer thuisgekomen.