Veronika Munk: „Factchecks zijn onmisbaar in Hongarije, omdat je opereert in een land waar pro-overheidskanalen regelmatig nepnieuws en desinformatie verspreiden.”

Foto Ajpek Orsi/Getty images

Interview

Nadat de Hongaarse journalist Veronika Munk ontslag nam, braken er protesten uit

Het vertrek van adjunct-hoofdredacteur Veronika Munk (42) leidde vorig jaar tot een exodus bij de tot dan toe onafhankelijke Hongaarse nieuwssite Index. Nu leidt ze opvolger Telex, dat snel naam maakte.

Anderhalf uur nadat ze in Amsterdam is geland, zit Veronika Munk in het grand café van het Amsterdamse debatpodium De Balie, waar ze later die dag een lezing zal geven over de persvrijheid in Hongarije. Toen ze een jaar geleden opstapte als adjunct-hoofdredacteur van de onafhankelijke Hongaarse nieuwssite Index.hu, omdat het bedrijf werd overgenomen door een Orbán-gezinde zakenman, leidde haar vertrek een ware exodus in. De voltallige redactie van meer dan negentig journalisten pakte de biezen. Het nieuws van dit voorval bracht duizenden Hongaren op de been. In de straten van hoofdstad Boedapest demonstreerden massa’s in naam van de Hongaarse persvrijheid. „Index.hu was het laatste grote onafhankelijke nieuwsplatform dat nog overeind stond”, vertelt Munk weemoedig aan de koffietafel. „We hadden anderhalf miljoen lezers per dag. In een land met tien miljoen inwoners een gigantisch bereik.”

Lees ook: Zo knevel je de kritische pers in Midden-Europa

Een weinig subtiel voorbeeld van de druk vanuit de Hongaarse overheid op onafhankelijke journalisten kwam na Munks lezing. De Hongaarse ambassadeur in Nederland, András Kocsis, stond op en nam het woord. Hij betoogde dat het juist prima gesteld is met de persvrijheid in Hongarije. Nooit eerder werd daar een journalist doodgeschoten, stelt hij vast, zoals hier in Nederland onlangs wel gebeurde. En ook hebben Hongaarse journalisten geen molotovcocktails door hun ruit gekregen. Tijdens zijn speech barst een deel van het publiek uit in een schamper gelach. Hongarije scoort samen met Bulgarije het slechtst van alle EU-landen op de jaarlijkse persvrijheidsindex van Reporters without Borders. Bijna alle serieuze, onafhankelijke nieuwsmedia werden de afgelopen jaren opgekocht door zakenlui met een direct lijntje naar de overheid. Eén voor een veranderden ze in communicatiekanalen voor de overheid.

Privéschoolschandaal

Munks nieuwe kindje Telex.hu – waarvan ze samen met oud-Index-collega Szabolcs Dull de hoofdredactie vormt – is pas een jaar oud, maar trekt al rond de zevenhonderdduizend lezers per dag en heeft al een aantal belangrijke wapenfeiten op zijn naam staan. Zo bracht het medium in januari dit jaar boven water dat de zoon van president Viktor Orbán, Gáspár Orbán, onderwijs genoot aan een militaire privéschool in de Verenigde Koninkrijk, waarvan het schoolgeld werd bekostigd met belastinggeld. De negen maanden durende elite-opleiding heeft de Hongaarse belastingbetaler zo’n 100.000 euro gekost.

Een andere verhaal op Telex, door onderzoeksplatform Direkt36, onthulde dat de Hongaarse overheid de Israëlische spionagesoftware Pegasus inzette om binnenlandse journalisten te bespioneren. De scoop ontstond uit een samenwerking tussen (inter)nationale media, en vond ook buiten Hongarije veel weerklank.

Munk denkt dat het succes van Telex te danken is aan de behoefte van Hongaren aan feitelijke en objectieve journalistiek: „Onze lezers zijn veelal hoogopgeleide mensen, voornamelijk uit grote steden. Het zijn de mensen die het belangrijk vinden om informatie te vinden, in een land waar het steeds lastiger wordt om toegang tot onafhankelijke bronnen te krijgen.”

Factchecken als wapen

Omdat de overheid de vrije pers tegenwerkt, en bronnen vaak niet willen of mogen praten met onafhankelijke journalisten, staat Munk dagelijks voor grote uitdagingen. „Als serieuze journalist in Hongarije moet je erg creatief zijn”, legt Munk uit. „Onze bronnen zijn voornamelijk anoniem en als politici niet willen antwoorden op onze vragen, staan wij met onze camera’s net zo lang te posten voor het parlementsgebouw, tot we ze kunnen spreken.”

Lees ook dit interview met een Hongaarse journalist die werd bespioneerd via Pegasus: ‘Ik kan precies zien wanneer ik ‘gepegasust’ ben’

Als belangrijke vragen onbeantwoord blijven, is factchecken het sterkste wapen van Telex, zegt Munk. „Factchecks zijn belangrijk voor alle media, maar in Hongarije zijn ze onmisbaar omdat je opereert in een land waar pro-overheidskanalen regelmatig nepnieuws en desinformatie verspreiden.” Zo was het tijdens de coronapandemie onmogelijk om met ziekenhuispersoneel te spreken of überhaupt een ziekenhuis binnen te komen met een camera. Wel kon Telex vaak controleren of de informatie van de overheidsgezinde media klopte, en zo toch nog een bijdrage leveren aan de informatievoorziening tijdens de pandemie.

Om volledig onafhankelijk te kunnen functioneren vertrouwt Telex.hu op zijn lezers als inkomstenbron. Met een crowdfundingactie haalden Munk en haar collega’s geld op om het platform in het leven te roepen. Nu draait de nieuwssite enkel op lezersdonaties, omdat investeerdersbelangen volgens Munk verstrengeld kunnen raken met de journalistieke integriteit van Telex. En áls er in de toekomst wordt gekozen voor een verdienmodel met investeerders, dan krijgen de journalisten binnen het bedrijf daarover inspraak- en beslissingsrecht, zo is in de statuten vastgelegd.

De snelle aanwas van nieuwe lezers van Telex stemt Munk hoopvol voor de toekomst van onafhankelijke journalistiek in Hongarije. „Maar de strijd voor persvrijheid zal moeizaam blijven zolang de overheid onafhankelijke media als haar vijand ziet.” Journalisten kunnen hun bronnen niet beloven dat er niemand meeluistert, en dat heeft gevolgen voor de bereidheid om nog met journalisten te praten. Munk: „Volgend jaar vinden de landelijke verkiezingen plaats. Ik verwacht dat het journalisten dan nog lastiger wordt gemaakt om hun beroep op een integere manier uit te oefenen.”