Hoe wijkbewoners in opstand komen tegen een fabriek met kankerrisico

Asfaltcentrale Nijmegen Een Nijmeegse asfaltcentrale stoot zeventien keer meer kankerverwekkende stof uit dan mag. Wijkbewoners willen sluiting.

Wijkwoordvoerder Roel van Tiel wijst naar de asfaltcentrale, waartegen bewoners van de wijk Hees actievoeren.
Wijkwoordvoerder Roel van Tiel wijst naar de asfaltcentrale, waartegen bewoners van de wijk Hees actievoeren. Foto’s Flip Franssen

Hoe ruikt asfaltproductie? Roel van Tiel (43), inwoner van de Nijmeegse wijk Hees, denkt even na. „Het is een hele chemische lucht. Oplosmiddel, bijna. En met een scherp randje. Het prikt soms in de neus.” En later: „Alsof de buren een autoband op de BBQ hebben gegooid.”

Van Tiel weet het. Zijn wijk is groen, en breed opgezet. Je vergeet bijna dat je je hier vlakbij een groot industrieterrein bevindt, met daarop de Nijmeegse Asfalt Centrale (APN) van Dura Vermeer. Dit bedrijf met activiteiten op het gebied van woningbouw, utiliteitsbouw en infrastructuur, draait zo’n 1,5 miljard omzet.

„Vaak ’s nachts, soms overdag, als er ergens werkzaamheden zijn en warm asfalt moet worden uitgerold, gaat die fabriek draaien”, zegt Van Tiel. „Sommige bewoners klagen over knallende koppijn als ze wakker worden. Als de wind goed staat, en je bent thuis, ruik je het drie of vier keer per maand.”

Van die geur hadden bewoners al langer last, maar het hoorde er ook een beetje bij, zegt Van Tiel. Begin september bleek echter dat de asfaltcentrale zeventien keer meer PAK’s – polycyclische aromatische koolwaterstoffen – uitscheidt dan volgens de norm mag. En PAK’s kunnen bijdragen aan het risico op kanker. De omgevingsdienst ODRN dreigt de fabriek nu met een dwangsom van 10.000 euro per overtreding, met een maximum van 50.000 euro.

Wijkwoordvoerder Roel van Tiel. Foto Flip Fransen

„Daar ligt zo’n bedrijf niet wakker van”, zegt Van Tiel. De wijkvereniging wil dat het bedrijf sluit en houdt de gemeente verantwoordelijk. Vanavond, vlak voordat het onderwerp in de gemeenteraad wordt besproken, houden zij een bewonersprotest op het terrein van de centrale.

Het rommelt al langer

„Het gaat me niet alleen om APN, het is het totaalplaatje”, zegt Maarten Pelser (41), in de deuropening van zijn twee-onder-een-kapwoning als Van Tiel bij hem aanbelt. De wijkbewoner heeft – net als bijna iedereen in de wijk – een protestposter tegen de fabriek voor zijn raam hangen. Pelser doelt met dat totaalplaatje op de andere vervuilende fabrieken op het industrieterrein, de luchtvervuiling door auto’s op de drukke rondweg die Hees van de industrie scheidt, én de uitstoot door schepen op de Waal.

Actie in de wijk Hees tegen asfaltcentrale. Foto Flip Fransen

In de Nijmeegse wijk en rond APN rommelt het daarom al langer. De wijkvereniging werd „wakker” toen de omgevingsdienst in 2019 de toegestane uitstoot van het kankerverwekkende benzeen met vijf keer wilde verhogen, zegt voorzitter Van Tiel. „Op de dag dat de gemeenteraad de kwestie zou behandelen, zag APN af van die verhoging.” Op dat moment slaat het wantrouwen bij bewoners toe. „Weten we eigenlijk wel wat er allemaal uit die schoorsteen komt?”, zegt Van Tiel. In 2020 dringt de vereniging daarom aan op een meetplan. De gemeente geeft opdracht tot metingen bij twintig bedrijven. Dat leidt tot de ontdekking van het norm-overschrijdende PAK’s-gehalte.

Het is dezelfde materie die onderzoekers in neergedaald stof deze maand nabij de Tata Steel-fabriek vonden. „PAK’s komen vrij bij verwarming of verbranding van zware aardolieproducten, en steenkool”, legt toxicoloog Paul Scheepers van het Radboudumc uit. „Ook bij recycling van asfalt komen ze vrij: de hoofdactiviteit van de meeste asfaltcentrales. PAK’s krijg je ook op veel andere manieren binnen, de verkeersemissie is veel belangrijker voor het kankerrisico.”

De gevaarlijkste stof, benzoapyreen, werd bij APN niet aangetroffen. Hetzelfde gold voor benzeen. De stof naftaleen werd wél in veel te grote hoeveelheden gevonden „Dat stinkt vooral heel erg”, zegt Scheepers. „In hoge concentraties is bij dieren aangetoond dat naftaleen kán bijdragen aan een hoger risico op kanker. Bij de mens is dat niet aangetoond.” Ook luchtweg- en slijmvliesirritaties zijn bewezen gevolgen van te veel naftaleen in de lucht.

Laatste meting was in 2012

De omgevingsdienst Nijmegen heeft tot dit jaar voor het laatst de hoeveelheid PAK’s gemeten in 2012. Waarom zo sporadisch? Omdat asfaltbranche met het Rijk heeft afgesproken dat niet wat er uit de schoorsteen komt, maar wat er aan de voorkant ingaat, wordt gecontroleerd, vertelt de verantwoordelijke wethouder Jan Wijnia (Groenlinks). Het idee: als de samenstelling van het asfalt vóór verwarming ‘goed’ is, komen er ook geen schadelijke stoffen de pijp uit. Teerasfalt mag bijvoorbeeld niet verwerkt worden. En die te hoge waarde aan naftaleen, eigenlijk kán dat niet als alles aan de voorkant klopt, zegt de wethouder. De gemeente legt de uitkomst in juni voor aan het bedrijf. „Ik heb gevraagd of we iets gemeten hebben wat helemaal niet kan”, zegt Wijnia. „Daar heb ik geen antwoord op gekregen. Ze hebben wel laten weten alles eraan te willen doen zich aan de normen te houden.” Op vragen van NRC wil het bedrijf niet ingaan. „Alles is hier al over gezegd”, zegt de woordvoerder. Dura Vermeer zei eerder tegen de Gelderlander dat de meting van de gemeente niet klopt.

Niet iedere bewoner is even kritisch. „Als die uitstoot echt zo vervuild is, moet er een oplossing komen”, zegt Hees-inwoner Cor Geurts (73) in zijn oude boerderij. Hij woont hier al zijn hele leven, en kijkt recht op het APN-terrein. Van de geur heeft hij niet zo’n last. Die hogere gemeten PAK-waardes noemt hij „foute boel. Maar als ze dat weer op kunnen lossen, hoeven ze van mij niet weg”.

De gemeente kan niet zomaar een bedrijf sluiten, zegt wethouder Wijnia. „Wat we wel kunnen is APN aan afspraken houden. We blijven meten wat er uit de pijp komt en wat er aan de voorkant ingaat.” Wijnia gaat met de omgevingsdienst in gesprek over hun handhaving. „Daar mag je best in lezen dat ik ook vind dat die het bedrijf vaker hadden moeten controleren.”

Wat het vertrouwen in de gemeente niet ten goede komt, is dat bewoners niet meteen van het probleem op de hoogte zijn gesteld. Door een uitgelekte brief komen zij achter de schadelijke uitstoot. „Dáár ben ik nog steeds boos om”, zegt Roel van Tiel. Juist het linkse SP-, GroenLinks- en D66-college in Nijmegen zou dit soort zaken in het vizier moeten hebben, vindt hij. Vanavond dient Groenlinks een motie ‘exitstrategie zware industrie’ in, met transformatie van het industrieterrein als doel. Van Tiel: „Daar zijn we dan wel weer blij mee Maar ik denk dat de fabriek helemaal niet aan de normen kán voldoen.”