Alleen jongens weer naar school

Afghanistan In Afghanistan zijn de afgelopen weken de facto al flink wat beperkingen aan vrouwen opgelegd. „Tijdelijk”, zeggen de Taliban.

Afghaanse vrouwen demonstreren zondag voor betere rechten voor vrouwen bij het voormalige ministerie van Vrouwenzaken in Kabul.
Afghaanse vrouwen demonstreren zondag voor betere rechten voor vrouwen bij het voormalige ministerie van Vrouwenzaken in Kabul. Foto Bulent Kilic/AFP

Een grote verrassing kon het niet meer zijn. Vrijdag schroefden de Taliban een nieuw bord op de gevel van het ministerie van Vrouwenzaken in Kabul. Vanaf nu is daar het ministerie ter Bevordering van Deugden en Voorkoming van Onzedelijkheid gevestigd.

Tien dagen eerder, bij de bekendmaking van het volledig uit mannen bestaande kabinet van het nieuwe islamitische emiraat, was al opgevallen dat de regering geen minister voor Vrouwenzaken meer kent. En dat er opeens weer – net als tijdens het Talibanbewind in de jaren negentig – een ‘zedenminister’ is aangesteld. Omdat een toelichting over het nieuwe ministerie achterwege bleef, is het gissen in hoeverre dit een terugkeer naar het dagelijks leven van destijds betekent.

In het vijfjarige bewind in de jaren negentig was het de zedenpolitie van dit ministerie die de naleving van de extreme voorschriften van de Taliban afdwong: vrouwen mochten niet zonder mannelijk familielid de straat op en moesten een boerka aan, mannen moesten een lange baard dragen, meisjes mochten niet naar school. Dergelijke voorschriften zijn nu nog nauwelijks officieel uitgevaardigd, maar de Taliban rommelen de situatie gestaag die richting op.

Zo zijn er de afgelopen weken de facto al flink wat beperkingen aan vrouwen opgelegd. De belangrijkste kwam vrijdag, toen het ministerie van Onderwijs bekendmaakte dat jongens en mannelijke leraren vanaf de volgende dag weer op middelbare scholen werden verwacht. Over meisjes en leraressen zei de verklaring niets. Voor het eerst sinds de verovering van Kabul ruim een maand geleden togen jongens dus weer naar school, maar hun zussen en buurmeisjes moesten thuisblijven.

Talibanwoordvoerder Zabihullah Mujahid verklaarde tegen de nieuwssite Bakhtar News dat er voorbereidingen worden getroffen voor het heropenen van middelbare meisjesscholen. Maar hij vertelde niet wat die behelzen en wanneer ze klaar zijn.

Afleidingsmanoeuvres

„Dit soort verklaringen zijn slechts afleidingsmanoeuvres”, zegt vrouwenrechtenactiviste Fariha Easar vanuit Kabul. „Ze zeggen steeds: ‘Het is maar tijdelijk, we werken eraan’ en proberen zo de aandacht van de buitenwereld te laten verslappen. Maar we weten al hoe de Taliban de rol van vrouwen en meisjes in de maatschappij zien. We verwachten echt niet dat ze straks een goed plan presenteren.”

Easar wordt gezocht door de Taliban en leeft ondergedoken, maar gaat vanuit die situatie door met het organiseren van de kleine straatprotesten die vrouwen nog altijd uitvoeren. Zij wil graag met haar volledige naam in de krant. „De media zijn alles wat we nog hebben”, is haar argument.

Na de verovering van Kabul vorige maand verklaarden de Taliban nog dat vrouwen en meisjes meer rechten zouden krijgen dan tijdens hun vorige bewind. Ze zouden mogen werken en naar school mogen, zolang dit binnen hun interpretatie van de islam bleef. Zij lieten echter onuitgesproken in welke opzichten de regels zouden verschillen van de bestaande praktijk. Op middelbare scholen bijvoorbeeld kregen jongens en meisjes meestal al gescheiden les.

Kort op die woorden volgde het gebod voor vrouwelijke ambtenaren om voorlopig thuis te blijven. De opgegeven reden: Talibanstrijders waren dusdanig onervaren in de omgang met vrouwen dat zij hier eerst in getraind moesten worden.

Zondag werd de thuisblijfmaatregel definitief, althans voor vrouwen in de hoofdstad. Hamdullah Namony, de nieuwe Taliban-burgemeester, verklaarde dat vrouwelijke medewerkers van de overheid alleen nog moeten komen als hun werk niet door mannen kan worden gedaan. Hij noemde als voorbeeld specifieke technische beroepen en toiletjuffrouwen. Het is onduidelijk welke ruimte er zal zijn voor vrouwen die banen buiten de overheid hebben of eigen baas zijn.

Vrouwelijke ambtenaren en leraressen worden nu op slag werkloos, en als zij kostwinner zijn is dat vaak een acuut probleem, zegt activiste Easar. Door de machtsovername is een economische crisis ontstaan waarbij de voedselprijzen sterk zijn gestegen. Met andere activisten probeert Easar online onderwijs mogelijk te maken, waarbij leraressen hun werk op afstand kunnen voortzetten. Op het platteland, waar vaak slecht internet is, zal dit moeilijk worden.

Druk op de Taliban

Zouden de Taliban onderwijs op deze manier wel toestaan? „Ze zullen vast bezwaren hebben”, zegt Easar. „Het kan ons niet meer schelen wat hun reactie zal zijn, we gaan dit doorzetten. Maar we hebben hulp nodig. De internationale gemeenschap moet ook druk uitoefenen op de Taliban.”

Overheden en internationale organisaties zeggen dat ze het Talibanbewind niet op zijn woorden, maar op zijn daden zullen beoordelen. Volgens Easar is dat een inschattingsfout. „Van een terreurgroep kun je niet verwachten dat ze een land besturen en vrouwenrechten respecteren. Wereldleiders moeten niet naar hen luisteren, maar naar ons, de mensen om wie het gaat. Ze maken dezelfde fout als in de jaren negentig. Dat doet ons pijn, want er is geen tijd te verspillen.”

Lees ook: Oude garde Taliban domineert regering