Ze zijn net mensen

Kakkerlakken zijn geen smeerlappen, ze eten liefst vers fruit, weet . Hun jonkies zijn nimfen.
De kakkerlak Blattella germanica
De kakkerlak Blattella germanica Foto Getty Images

Zichtbaar onwillig slenterde hij door het museum, enkele meters achter zijn ouders. Hij glimlachte minzaam naar het kleine zusje dat overal enthousiast op wees. De puber was vooral als zodanig herkenbaar doordat zijn gezicht verscholen ging achter een bos haar dat onder een hoodie uit stak. Bij kakkerlakken zie je de kop doorgaans evenmin. Ze verschuilen het gezicht onder het halsschild, waar twee onzeker tastende, maar sierlijk lange antennen onder vandaan reiken. Deze dieren kruipen weg voor de boze buitenwereld, die alleen al van het woord kakkerlak rillingen over de rug heeft lopen. Misschien proberen ze aan hun negatieve imago te ontglippen.

Kakkerlakken worden geassocieerd met onhygiënische omstandigheden: armoedige buurten, schimmige restaurants of studentenhuizen. En dat is niet helemaal terecht. De meeste kakkerlakken willen niets te maken hebben met ons en leiden een rustig bestaan ver buiten de bewoonde wereld. Van de wereldwijd duizenden beschreven soorten zijn er maar zo’n 25 die zich in menselijke nabijheid wagen. In Nederland komt de Duitse kakkerlak, Blattella germanica, relatief algemeen voor in huizen. Zij zijn het die, liefst ongezien, door duistere hoeken bewegen en zo lichtschuw zijn dat ze uiterst nauwe kieren en spleten in schieten als ze schrikken omdat er een lamp aangaat. En daar schrikken wij dan weer van. Toch scharrelden die dieren niet rond op zoek naar afval, zoals tongen uit die boze buitenwereld beweren. In tegenstelling tot veel pubers eten kakkerlakken liefst verse kost, zoals fruit. Is dat niet te vinden, dan trekken ze zich terug in hun kieren in afwachting van betere tijden. Duitse kakkerlakken doen dat samen met hun familie. Ze zijn namelijk sociaal. Het is zelfs zo dat de jonkies, die we nimfen noemen, zich moeizamer ontwikkelen als ze in hun eentje moeten opgroeien.

Kakkerlakken kennen geen popstadium zoals vlinders, vliegen en vlooien die een volledige metamorfose ondergaan. In plaats daarvan kennen ze een zogeheten onvolledige gedaanteverwisseling. Dat houdt in dat ze na elke vervelling iets meer op hun ouders lijken. Dat vervellen is nodig omdat insecten een uitwendig skelet hebben. Wanneer ze groeien is de rek er algauw uit. En dan barsten ze uit hun vel; letterlijk in hun geval.

Als jonge kakkerlakken afgezonderd worden van soortgenoten doen ze er veel langer over voor ze hun laatste vervelling tot reproductief wezen ondergaan. En als ze dat stadium eindelijk bereiken, is hun gedrag bij het vinden van een partner afwijkend. Kennelijk hebben deze dieren een sociale context nodig om te leren hoe ze zich moeten gedragen. Net als mensen. En net als mensen zijn het hun familieleden waar ze meestal mee optrekken, totdat ze op zoek gaan naar een partner met wie de genetische verwantschap bij voorkeur minder groot is.

Maar zo ver was de puber nog niet. Hij had het volwassen stadium nog niet bereikt en wierp een onzekere blik in de richting van een leeftijdgenoot die zich met dezelfde weerspannige houding in de buurt van de eigen familie ophield. Hun wederzijdse gegrijns was als lange antennen die voorzichtig de omgeving aftastten.