Succesvolle zwaargewicht die veel energie slurpt

Deze rubriek belicht iedere maandag beursfondsen die in de belangstelling staan. Deze week: ASML.

Een nieuw record afgelopen week: de AEX-index steeg boven de 800 punten uit. Een cruciale rol bij het bereiken van die mijlpaal is weggelegd voor ASML, met een weging van 20 procent momenteel het ‘zwaarste’ aandeel op de Amsterdamse beurs. Op afstand volgen Unilever en Shell, met wegingen van 12 respectievelijk 9 procent.

Het aandeel ASML steeg sinds begin dit jaar met bijna 90 procent in waarde: van 400 euro naar ruim 750 euro. Het bedrijf stelde zichzelf in 2018 ten doel om in 2025 een omzet van 15 tot 25 miljard euro te halen. Dat lijkt geen probleem: vorig jaar bedroeg die omzet 14 miljard euro.

„ASML is een bedrijf met een positie die maar zelden voorkomt: een zelf gecreëerd monopolie dat door afnemers min of meer is geaccepteerd”, zegt Jos Versteeg van InsingerGilissen. Hij legt uit hoe ASML zich, anders dan concurrenten Canon en Nikon, de afgelopen decennia compleet heeft toegespitst op het maken van lithografiemachines. Het is nu het enige bedrijf dat een zogeheten euv-machine heeft ontwikkeld. Daarmee kunnen door middel van extreem ultraviolet licht chips met lijnenpatronen van slechts enkele nanometers gemaakt worden.

Versteeg: „Stel je voor, machtige bedrijven zoals TSMC, Samsung en Intel kloppen op de deur in Veldhoven: of ze alsjeblieft een machine mogen kopen.”

Duizelingwekkende prestaties, cijfers die voorspellingen overtreffen; hoe interessant is het eigenlijk nog om als analist ASML te volgen? Daar moet Versteeg om lachen. „Ach, de glans van zo’n succesverhaal straalt ook een beetje af op jou als analist. Bovendien is het een uitdaging om daadwerkelijk te begrijpen wat ASML nou precies doet. Ik moet toch nog vaak aan mensen uitleggen dat ASML géén chipfabrikant is.”

Cyclische markt

„Een jaar of tien geleden wist haast niemand wat ASML nou precies deed”, zegt ook analist Nigel van Putten van zakenbank Kempen. „En nu wordt het steeds duidelijker dat het de spil is van de chipindustrie. Dat maakt het natuurlijk een heel interessant bedrijf om te volgen.”

Hij wijst erop dat de halfgeleidermarkt waarin ASML opereert cyclisch is. Dat is ook direct het grootste risico voor de waarde van het aandeel, zegt hij. Het huidige chiptekort zal uiteindelijk weer omslaan in een overschot. Op zo’n moment kan het aandeel ASML in korte tijd 20 of 30 procent in de min gaan, weet Van Putten uit ervaring. „Zonder dat het direct veel slechter gaat met het bedrijf zie je de koers bewegen.”

Als het gaat om het bedrijf zelf, noemt zowel Van Putten als Versteeg de spanningen tussen de Verenigde Staten en China een mogelijk risico voor ASML. Door druk van de VS krijgt het bedrijf namelijk geen toestemming om de geavanceerde euv-machine naar China te exporteren. Een gevolg is dat China zelf machines gaat ontwikkelen. „Maar dat is een gevaar op de lange termijn, zoiets duurt jaren”, zegt Versteeg.

Een ander heikel punt is het energieverbruik van ASML. De euv-machines zijn energieslurpers: een machine verbruikt per jaar evenveel elektriciteit als 3.333 huishoudens, berekende Het Financieele Dagblad. Bovendien zijn er maar liefst drie Boeing 747’s nodig om zo’n machine te vervoeren. Voor de nog geavanceerdere variant die in de maak is, zouden dat er zeven zijn.

Aan de andere kant vraagt de energietransitie juist om meer elektrische apparatuur en dus om meer chips. En het energieverbruik van een chip van drie nanometer, zegt Versteeg, ligt bijvoorbeeld 20 tot 30 procent lager dan eentje van vijf nanometer. „Dus ja, de machines van ASML verbruiken veel energie, maar het stelt fabrikanten in staat om uiteindelijk energie-efficiëntere chips te maken.”