Links blok gaat niet in op aanbod VVD: ‘We onderhandelen niet vooraf’

Kabinetsformatie Met een omweg probeerden VVD, D66 en CDA te testen hoe constructief andere partijen zouden zijn bij een minderheidskabinet. Het linkse blok gooit de deur dicht. „We onderhandelen niet vooraf.”

Mark Rutte (VVD), Sigrid Kaag (D66), informateur Johan Remkes, Sophie Hermans (VVD) en Rob Jetten (D66) op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Daar spraken zij afgelopen weekend over de formatie.
Mark Rutte (VVD), Sigrid Kaag (D66), informateur Johan Remkes, Sophie Hermans (VVD) en Rob Jetten (D66) op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Daar spraken zij afgelopen weekend over de formatie. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Met 800 miljoen euro op zak moest VVD-Kamerlid en waarnemend fractievoorzitter Sophie Hermans de vorming van een nieuw kabinet vooruit helpen, al was het maar een beetje. Zij had van haar partij en D66 en CDA de opdracht gekregen om te kijken bij de PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie of die de begroting voor komend jaar willen steunen. En die honderden miljoenen, een restant uit de grote pot met geld die ooit voor lastenverlichting voor het bedrijfsleven was bedoeld, konden daar misschien bij helpen. Daarmee zouden de politieke wensen van die partijen wellicht kunnen worden ingewilligd.

Het was de uitkomst geweest van het gesprek dat VVD-leider Mark Rutte, D66-leider Sigrid Kaag en CDA-leider Wopke Hoekstra in het weekend hadden gehad op een landgoed in Hilversum, samen met informateur Johan Remkes. Alle pogingen om tot een formatie te komen zijn gestrand, de begroting zou kunnen fungeren als een testcase voor een minderheidskabinet. Zouden PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie – de mogelijke constructieve partners van een minderheidscoalitie – daartoe bereid zijn?

Nee, luidde maandag het antwoord van PvdA en GroenLinks. Over de begroting zullen zij niet vooraf onderhandelen. Het was het antwoord dat partijleider Lilianne Ploumen en Jesse Klaver allebei in de ochtend hadden gegeven aan Hermans, toen zij ze afzonderlijk van elkaar had gebeld. Om hun positie te onderstrepen nodigde het linkse duo in de middag de parlementaire pers uit in de Tweede Kamer. „Áls de VVD wil onderhandelen, dan moeten ze ons uitnodigen voor de formatie. Dan staan we vanmiddag nog klaar om een kabinet te vormen”, zei Klaver. „Als het gaat over de begroting van 2022, dan komen we met eigen voorstellen die we in de plenaire zaal naar voren brengen en dan gaan we kijken of er meerderheden zijn.”

Voorproefje

De poging van Hermans – die zij ook namens D66 en CDA doet – en de Algemene Politieke Beschouwingen die jaarlijks na Prinsjesdag plaatsvinden, zijn een voorproefje voor zo’n minderheidskabinet. Zo’n kabinet moet voor ieder voorstel zoeken naar meederheden in de Tweede Kamer. Wat de linkse partijen betreft, is het een uitgelezen kans om te laten zien dat zíj niet vooraf van plan zijn deals te sluiten, en dat het voor een minderheidskabinet dus lastig wordt om tot meerderheden over links te komen. De twee partijen zijn al vanaf het begin geen voorstander van een minderheidskabinet en vinden nog steeds dat een meerderheidskabinet moet worden geprobeerd. Daarover zijn sinds de verkiezingen van maart nog altijd geen serieuze onderhandelingen gevoerd, omdat betrokken partijen elkaar over en weer uitsluiten.

Opvallend is dat Hermans de opdracht heeft gekregen om niet alleen met de PvdA en GroenLinks te praten, allebei oppositiepartijen, maar ook met de ChristenUnie. Die partij is een van de vier partijen in het demissionaire kabinet Rutte III en is dus medeopsteller van de begroting voor volgend jaar.

Lees ook: VVD gaat samenwerking voor minderheidscoalitie testen

Twijfels over de ChristenUnie

Bij andere partijen is na vorige week twijfel ontstaan over hoe betrokken en betrouwbaar de partij van Gert-Jan Segers nog is. In een paar dagen tijd stemde de ChristenUnie als enige regeringspartij tegen de coronapas, vóór een motie van de SP om 600 miljoen euro extra uit te geven aan zorgsalarissen en vóór de moties van afkeuring die leidden tot het vertrek van demissionair ministers Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken, D66) en Ank Bijleveld (Defensie, CDA) uit het kabinet. Binnen de (nog overgebleven) ministerraad bestaat grote verwondering over de positie van collega-minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) die als verkozen Kamerlid voor de ChristenUnie daarmee tegen haar eigen kabinet in heeft gestemd. „De coalitie bestaat niet meer”, zegt een VVD’er.

Vanuit de ChristenUnie klinkt dat zij gecommitteerd zijn aan de begroting – en die dus zullen steunen. Maar in de partij wordt ook benadrukt dat er ook ruimte is om daarnaast met eigen voorstellen te komen. Dat zullen ook GroenLinks en de PvdA de komende dagen doen. Een daarvan is het afschaffen van de verhuurdersheffing voor woningbouwcorporaties, zodat zij meer kunnen investeren in nieuwbouw en verduurzaming. Alleen kost de belastingingreep van zo’n 1,5 miljard bijna het dubbele van de 800 miljoen die de VVD van plan is als politiek smeermiddel voor de oppositie in te zetten.