Goede reuk kan dodelijk zijn

Verlangend zigzagt de buxusmot tegen de wind in achter vrouwelijk feromoon aan, weet .
Buxusmot (Cydalima perspectalis)
Buxusmot (Cydalima perspectalis) Foto HJ. Janda

Een muur parfum walmde het terrasje op, enkele seconden later gevolgd door de draagster. Dat ik de jonge vrouw ondanks de wind van een afstandje kon ruiken, betekende dat ze er zeker van wilde zijn dat haar geur niet onopgemerkt bleef. Ze was sowieso een opvallende verschijning met secuur aangebrachte make-up en kleding die haar vormen goed deed uitkomen. Het werkte. Ze trok duidelijk de aandacht van een paar mannen die tot dan toe naar hun telefoon hadden zitten staren.

In het insectenrijk is het gebruik van geurtjes om te laten blijken dat je op zoek bent naar een vrijer heel gewoon. Meestal zijn het de vrouwen die zogeheten seksferomonen verspreiden: signaalmoleculen die door de lucht dwarrelen en opgepikt kunnen worden door mannelijke soortgenoten. Dat doen die mannen voornamelijk met hun antennen. De sprieten zijn een neus en bevatten geurreceptoren die gevoelig zijn voor een aroma dat heel specifiek is voor een bepaalde soort.

Een mannelijke buxusmot, Cydalima perspectalis, reageert bijvoorbeeld alleen op de lokstof van een vrouwelijke buxusmot, en niet op dat van een kastanjemineermot, kersenvlieg of honingbij. Als zijn antennen haar feromoon opvangen, zal hij tegen de wind in gaan vliegen en daarbij een zigzaggend traject afleggen om zich in de richting van een steeds grotere concentratie signaalmoleculen te bewegen tot hij haar gevonden heeft: een prachtige vlinder met witte vleugels die zijn afgezet met een glanzend bruine rand, waarin op de voorvleugel een wit half maantje prijkt.

Dat laatste vind je ook op de veel zeldzamere, donkere variant, die daaraan toch te herkennen is.

Soms treft zo’n mannelijke buxusmot echter geen mooie, gewillige vrouw, maar een plastic bak met een opening waar die aanlokkelijke geur uitkomt. Dan heeft hij zich laten beetnemen door mensen die de soortspecifieke lokstoffen inzetten als feromonenval. Goed reukvermogen kan dodelijk zijn.

De rupsen van deze exoot zijn namelijk zo dol op de bladeren van buxus dat ze die helemaal kaal kunnen vreten. Dat is een eigenschap die maakt dat liefhebbers van de plant het jeugdige stadium van de buxusmot niet kunnen waarderen.

Dit in tegenstelling tot allerlei wespen en vogels. Die hebben intussen ontdekt dat de rups uit het Verre Oosten een verrukkelijk hapje is en vangen er een heleboel weg. De rest van het probleem kan worden opgelost met een scheutje geduld. Als de rupsen zo talrijk worden dat ze hun voedselplant helemaal vernietigen, zullen ze vanzelf van honger omkomen. Maar daar zitten buxusliefhebbers niet op te wachten. Zij proberen de mannelijke vlinders in de val te lokken om hun de kans te ontnemen zich voort te planten. Niet alle mannen zullen met deze methode kunnen worden weggevangen. Er zijn immers ook nog echte vrouwen die hun aandacht kunnen trekken.

Op het terras wekte het parfum van de jonge vrouw, behalve dat van mensenmannen, ook de interesse van een nieuwsgierige limonadewesp die kwam onderzoeken of de zoete geur iets smakelijks inhield. De aandacht van de overige terrasbezoekers werd vervolgens getrokken door een gilletje.