Fulltime werken en parttime moederen: waarom doen zo weinig vrouwen dat?

Rolverdeling Moeder zorgt, vader werkt – dat verandert al decennia amper. Willen vrouwen een fulltimebaan, dan moeten ze volgens loopbaancoach Stadelmaier beter ‘leren omgaan met de ‘masculiene spelregels.’

Deze drie vrouwen werken fulltime en zijn daar blij mee. Maar hun omgeving niet per se.
Deze drie vrouwen werken fulltime en zijn daar blij mee. Maar hun omgeving niet per se. Foto Sebiha 0ztas

Een ouder heeft zoonlief beloofd vandaag met hem naar een treinententoonstelling te gaan, maar dan belt de baas. Er is een noodgeval op het werk. Wat moet die bewuste ouder dan doen? Naar kantoor gaan? Of naar het museum, zoals afgesproken?

Het antwoord op deze vraag, blijkt uit onderzoek, hangt er maar net vanaf of de ouder een vader of een moeder is, vertelt sociaal psycholoog Lianne Aarntzen. „Is het de vader, dan vinden de meeste mensen dat hij naar zijn werk moet gaan. Maar is het de moeder, dan hoort zij zich aan haar belofte te houden en voor haar zoon te kiezen.”

Zijn die stereotypes dan nog steeds niet veranderd? „Mensen vinden het inmiddels prima als vrouwen werken en mannen zorgen, maar de verwachting is nog steeds wel dat de moeder haar gezin voorrang geeft. En de vader zijn carrière.”

Vrouwen gaan erin geloven

Dit ‘ideaalbeeld’ is de afgelopen dertig jaar vrijwel hetzelfde gebleven, zegt Aarntzen. Van de vrouwen die moeder worden, gaat 40 procent dan ook minder werken of stopt er helemaal mee. Gemiddeld werken moeders met jonge kinderen (van onder de vier jaar) nog 23 uur per week. Mannen werken gemiddeld 38 uur per week, zowel voor als na de geboorte van hun eerste kind.

Deze stereotypes, en de vele vrouwen die parttime werken, kun je dan ook niet los van elkaar zien, zegt Aarntzen. „Hoe vaker je als moeder hoort dat je voor je gezin moet kiezen, hoe meer je erin gaat geloven.” Dit kan gebeuren door expliciete opmerkingen van vrienden en familie, maar ook door subtielere gedragingen. „Denk aan de moeder die altijd als eerste gebeld wordt door de kinderopvang. Of de vader die op het consultatiebureau nauwelijks wordt aangekeken of aangesproken.”

Schuldgevoel is een dwangbuis voor de moeder

Lianne Aarntzen Sociaal psycholoog

Vrouwen voelen zich daardoor schuldig als ze wél voor hun werk kiezen. In haar proefschrift concludeerde Aarntzen dat vrouwen die zich schuldig voelen, ook hun werkuren willen reduceren. Terwijl ze dat zonder dat schuldgevoel, niet hadden gewild of gedaan. Vaders, blijkt uit haar onderzoek, ervaren óók schuldgevoel, maar praten dat sneller goed voor zichzelf. Aarntzen: „Schuldgevoel is een dwangbuis voor de moeder.”

Masculiene spelregels

De cultuur op de werkvloer zou hier verandering in kunnen brengen. Niet alleen door het moeders makkelijker te maken werk en gezin te combineren, bleek uit onderzoek van Aarntzen, maar vooral door het beleid voor vaders te veranderen; bijvoorbeeld door langer vaderschapsverlof of deeltijdwerk te normaliseren. „Als organisaties zich meer op vaders gaan richten, geef je een krachtig signaal aan moeders dat niet alleen zij verantwoordelijk zijn voor de zorg van kinderen.” Dan wordt hun schuldgevoel minder.

Ook Vréneli Stadelmaier, loopbaancoach voor vrouwen, is ervan overtuigd dat er iets moet veranderen op de werkvloer. Maar, vindt zij, het is aan de vrouw zelf om dit te bewerkstelligen. „Mannen ervaren geen probleem, dus zij zullen nooit in actie komen.”

De vrouwen die Stadelmaier coacht, noemt ze dan ook ‘het paard van Troje’. „Vrouwen zullen van binnenuit het systeem moeten veranderen.”

Vertel hoe goed je bent

Volgens Stadelmaier zijn namelijk niet de kinderen de reden waarom vrouwen parttime gaan werken, maar „de masculiene regels” op de werkvloer, die vrouwen niet altijd begrijpen. Een voorbeeld van zo’n regel: zelf vertellen hoe goed je bent. „Doe je dat niet, dan krijg je minder invloed, bereik je minder en word je minder gewaardeerd. Vrouwen kunnen daardoor het plezier in hun baan verliezen en zeggen dan al snel ‘laat mij maar drie dagen werken’.”

Wat ook niet helpt is dat dit nieuws vaak met open armen wordt ontvangen, merkt Stadelmaier. „Eigenlijk ben je pas dán een goede moeder.”

Het is helaas echt nog steeds zo dat je als vrouw minder serieus wordt genomen

Vréneli Stadelmaier Loopbaancoach voor vrouwen

Vrouwen zijn bescheiden en mannen dominant, zijn dat ook geen stereotypen die moeten verdwijnen? Niet iedereen is natuurlijk zo, zegt Stadelmaier, „maar het is helaas echt nog steeds zo dat je als vrouw minder serieus wordt genomen”. Vrouwen moeten zich daarom juist bewust zijn van de stereotypen, erover nadenken en vervolgens bedenken hoe ze ermee om kunnen gaan, vindt ze.

Dat houdt in: leren meebewegen met ‘de masculiene spelregels’, maar wél onder je eigen voorwaarden. „Benadruk hoe goed je bent, maar wel op een manier waar je je prettig bij voelt.” Zo zullen meer vrouwen en moeders fulltime blijven werken, stelt Stadelmaier. Én, voegt ze eraan toe: leer prioriteiten stellen. „Dan is het aanrecht maar niet opgeruimd, of het haar van je kind te lang.”

Lees ook: Meer vrouwen in de top? Dat lukt alleen de bedrijven die ertoe verplicht worden

Mirthe Biemans (34): ‘Mijn zoon blijft maar vragen waarom ik meer werk dan andere moeders’

„Mijn man zou wel parttime willen werken, maar op zijn werk is dat écht niet mogelijk. En ik wil niet parttime werken, Dus gaat mijn jongste vijf dagen naar de opvang en mijn oudste vier dagen naar de BSO.

„Mijn familie vindt het soms wel zielig voor de kinderen, maar mijn dochter vindt de opvang geweldig. Ze heeft een sterke band met de leidsters. Toen ze door corona niet erheen mocht, stond ze huilend met haar jasje klaar. Het is echt haar tweede thuis.

„Wel vraagt mijn zoon keer op keer waarom ik zoveel werk, vergeleken met andere moeders. Tegen zijn vader zegt hij dat dus nooit. Ik blijf hem uitleggen dat ik het belangrijk vind om iets voor de samenleving te betekenen.

„Werken is voor mij nu eenmaal echt een cadeau. Ik vind het heerlijk om bij mijn kinderen te zijn, maar niet de hele dag. Ik ben een leukere moeder als ik na mijn werk weer thuis kom.

„En toch, als ik héél eerlijk ben, heb ik in coronatijd wel gemerkt dat het ook anders kan. Plotseling voelde ik hoe fijn het is om wat vaker thuis te zijn. Hoe belangrijk ik mijn werk ook vind, ik weet niet of ik het altijd zo blijf doen.”

Karlien de Waardt (39):
‘In de IT zijn ze geen fulltime werkende vrouwen gewend’

„Parttime werken is bij ons thuis nooit een onderwerp van gesprek geweest. ‘Hoe regel je dat dan met drie kinderen?’ is een vraag die ik ontzettend vaak krijg. Maar met hulp van mijn moeder en schoonouders en een dag thuis werken, lukt het.

„Waar ik wel echt een hekel aan heb, is aan het continurooster op de basisschool. Dat houdt geen rekening met een vader én een moeder die fulltime werken. Voor een moeder die parttime werkt, is het misschien fijn, maar voor ons is het heel onhandig. Gelukkig kan onze oudste dochter soms bijspringen.

„Ook op mijn werk zijn ze geen fulltime werkende vrouwen gewend. In de IT-wereld barst het van de vooroordelen. Zo had ik een manager die niet wilde dat ik thuis werkte, omdat de kinderen me dan te veel zouden afleiden, terwijl de mannelijke werknemers wél thuis mochten werken. Ook was er een manager die mij na één keer bellen niet te pakken kreeg en meteen een mail stuurde waarin hij vroeg of ik ‘alsjeblieft de tijden door wou geven dat ik niet met de kinderen bezig was’.

„Ik vind het zó bizar dat mensen nog steeds denken dat de vrouw de zorg altijd op zich neemt. Hopelijk brengt de jongere generatie hier verandering in.”

Engracia Castelo (33):
‘Mijn familie noemde me een deeltijdmoeder’

„Als alleenstaande moeder kreeg ik continu de vraag of ik niet minder moest gaan werken. Maar ik had bepaalde doelen, zoals hogerop komen en een hoger salaris, die je nu eenmaal niet kunt bereiken als je parttime werkt.

„Ik trok me er nooit wat van aan, maar toen de leidster van de crèche me vertelde dat mijn baby de enige was die vijf dagen in de week de hele dag op de crèche was en of ik niet een stapje terug moest doen op mijn werk, moest ik wel even slikken.

„Ook mijn omgeving was kritisch. Mijn ex-partner werkte zelf ook fulltime, maar vond dat ík parttime moest gaan werken, terwijl hij wist hoe belangrijk mijn werk voor me was. En mijn familie noemde me een deeltijdmoeder en vond dat ik mijn kind niet door een ander moest laten ‘opvoeden’.

„Toch heb ik dit altijd van me weten af te schudden. Ik houd van mijn werk en mijn zoon heeft er écht geen schade door opgelopen. Dat ik voor mezelf ben begonnen, heeft ook niks met hem te maken. Maar het is mooi meegenomen dat ik er nu vaker ben en mijn zoon nog maar drie dagen naar de BSO moet.”

Donja van Bokhorst (44):
‘Ik zou het niet meer anders willen’

„Niemand snapt hoe ik het doe, alleenstaande moeder zijn én fulltime stewardess. Toen mijn dochter werd geboren, was de vader al uit beeld, maar toch bleef ik fulltime werken.

„Mijn moeder paste de eerste twee jaar op, daarna verbleef mijn dochter bij een gastgezin en weer later kwam er een oppas aan huis. Nu kan ze alleen thuisblijven. We videobellen zo vaak als we kunnen. ’s Ochtends staan we samen op en ’s avonds blijf ik op de hotelkamer voor een spelletje yahtzee op afstand.

„Mensen denken dat ik er nooit ben, maar fulltime werken als stewardess betekent vaak dat ik vijf dagen weg ben en dan weer vier dagen thuis. Ik heb zelfs klassenmoeder kunnen zijn.

„Eigenlijk zou ik het niet anders meer willen. Natuurlijk had ik het liefst een ‘gewoon’ gezin gehad, maar nu lig ik lekker een paar dagen aan het zwembad in Zuid-Afrika en kan ik er thuis weer helemaal tegenaan.

„Wel betekent fulltime werken concessies doen. Als de oppas je kind met een oranje broek en een paars T-shirt naar school stuurt, moet je daar niet wakker van gaan liggen. Als je dat erg vindt, ja, dan moet je inderdaad áltijd aanwezig zijn.”