Analyse

Hoever wil Biden gaan in het provoceren van China? Dat is de vraag bij de VN deze week

Algemene Vergadering Bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, die dinsdag begint, zullen de ogen vooral op de VS zijn gericht. Na de tumultueuze uittocht uit Afghanistan, de omstreden deal over kernonderzeeërs en irritatie bij bondgenoten, is er grote behoefte aan diplomatieke massage.

Voor het hoofdkantoor van de VN in New York is uit de lucht het kunstwerk ‘World in Progress II’ te zien van de artiest SAYPE (Guillaume Legros), waarop twee kinderen hun ideale wereld creëren.
Voor het hoofdkantoor van de VN in New York is uit de lucht het kunstwerk ‘World in Progress II’ te zien van de artiest SAYPE (Guillaume Legros), waarop twee kinderen hun ideale wereld creëren. Foto Valentin Flauraud/SAYPE media services/REUTERS

De wereld let altijd wel op als de Amerikaanse president spreekt, zeker als het zijn eerste optreden is voor de gouden wand van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Na de tumultueuze aftocht uit Afghanistan en de omstreden verkoop van nucleaire onderzeeërs aan Australië kan Joe Biden ervan uitgaan dat diplomaten zijn woorden zorgvuldig zullen wegen als hij dinsdag op het podium verschijnt.

De aankondiging vorige week van de ‘onderzeebootdeal’, de levering van nucleair aangedreven onderzeeërs aan Australië als onderdeel van een nieuw strategisch verbond, was een diplomatieke vierklapper. De VS zetten in één beweging de relatie met China voor langere tijd op scherp, drukten Australië en het Verenigd Koninkrijk aan de borst als partners van eerste keus in de internationale machtsstrijd in de Indo-Pacific, ontketenden een formidabele diplomatieke rel met Frankijk en lieten een overrompelde EU beduusd achter. Oorspronkelijk zou Australië onderzeeërs afnemen uit Frankrijk, maar die miljardendeal gaat nu niet door.

Lees ook: Aukus-pact zorgt voor hoogoplopend conflict met Frankrijk

Met de snelle terugtrekking uit Afghanistan en de geboorte van de nieuwe alliantie met Australië en het Verenigd Koninkrijk, Aukus, heeft Biden in korte tijd zijn buitenlands beleid vorm gegeven. Vraag is of hij er dinsdag in de VN ook de gebruiksaanwijzing bij zal leveren.

Nieuwe Koude Oorlog?

Want, hoever wil hij gaan in het provoceren van China? Is dit het begin van een ‘nieuwe Koude Oorlog’ waar al maanden over wordt gesproken? Eind deze week ontvangt Biden in Washington in elk geval de regeringsleiders van dat andere Aziatische verbond dat hij nieuw leven wil inblazen met het oog op de groeiende macht van China, de QUAD, waar behalve Australië ook India en Japan toe behoren. De secretaris-generaal van de VN, António Guterres, riep de VS en China aan de vooravond van de jaarvergadering op hun relatie te herstellen.

En, vraagt men zich in Europa gepikeerd af, was het niet de bedoeling dat Biden álle democratische krachten in de wereld zou verenigen om samen een antwoord te geven op de snel groeiende opkomst van autoritaire staten? Zou Biden, na de onstuimige jaren onder Trump, zich niet inspannen voor een betere relatie met de Europese Unie? Eén irritatie tussen Washington en Brussel werd maandagmiddag in elk geval weggenomen: na maanden gaan de VS binnenkort weer open voor bezoekers uit de Europese Unie.

Op hoofdlijnen heeft Biden deze zomer precies gedaan wat hij eerder aankondigde. Hij maakte snel een einde aan de bemoeienis met Afghanistan, die hij zag als de nasleep van de vorige grote internationale uitdaging, de war on terror. Biden wil de handen vrij hebben voor hét vraagstuk van deze tijd, de krachtmeting met China. De strategische alliantie met Australië als bruggenhoofd in de Zuid-Chinese Zee, waar China het graag voor het zeggen wil hebben, past perfect in die aanpak.

Dat daarbij bondgenoten in Europa geïrriteerd raken, nemen de VS in de heroriëntatie op de koop toe. Na de val van Kabul was Londen verbolgen. Nu is Parijs over de rooie. Frankrijk trok ambassadeurs terug uit Canberra én Washington. Pikant is overigens dat Parijs het niet nodig vond om ook de ambassadeur uit Londen terug te trekken – dat zou te veel eer zijn voor het Verenigd Koninkrijk, gispte de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian. Wel zegde de Franse minister van Defensie een overleg met haar Britse collega af en wil Frankrijk even niets weten van een EU-handelsakkoord met Australië.

Diplomatieke massage

Er is dus veel vraag naar diplomatieke massage. Dat treft. De jaarvergadering van de VN is weliswaar bekend van de toespraken in de grote zaal, maar véél belangrijker zijn de ontmoetingen in de wandelgangen.

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken spraken in New York over de relatie met de VS. De voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, verwees naar de boodschap die Biden al maanden verkondigt: America is Back. Michel: ,,Wat betekent dat? Is America back in America of ook ergens anders? We weten het niet.” Commissievoorzitter Von der Leyen nam het tijdens een interview met CNN op voor Frankrijk.

In de loop van de week hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van Frankrijk en de VS, Le Drian en Blinken, een afspraakje. Biden en de Franse president Emmanuel Macron zouden elkaar bellen.

Voor premier Boris Johnson, die na de Brexit moet bewijzen dat een zelfstandig VK geen eenzaam VK is, is Aukus een opsteker. Zijn droom van Global Britain is er een beetje geloofwaardiger door geworden. Verbaal doet hij er intussen van alles aan om het met Frankrijk weer goed te maken – op zijn Johnsons. Op weg naar de VN roemde hij de samenwerking met Parijs op defensiegebied. Hij verwees naar een gezamenlijk project om kernproeven te simuleren, Teutates geheten: „Dat is Gallisch voor de God van de Donder, meen ik me uit Asterix ter herinneren.” In de strip is Teutates – Toutatis – de beschermgod van het Gallische dorpje.

Johnson moet ook uitkijken dat hij de lijnen met Beijing open houdt. Het VK is gastheer en voorzitter van de Klimaattop volgende maand in Glasgow en vooralsnog heeft, meldde de BBC, de Chinese president Xi Jinping nog niet toegezegd te zullen komen.

Lees ook: Australië zat al lang in de maag met Franse onderzeeërs