Reportage

Ellen van Dijk gaat deze keer genieten van haar wereldtitel tijdrijden

WK wielrennen Ellen van Dijk wint in Brugge na acht jaar eindelijk haar tweede wereldtitel tijdrijden. „De laatste jaren viel het vaak net niet haar kant op. Nu wel.”

Ellen van Dijk bij de finish van haar winnende tijdrit op het WK.
Ellen van Dijk bij de finish van haar winnende tijdrit op het WK. Foto Olivier Hoslet/EPA

Om even voor drieën knijpt Ellen van Dijk (34) een sportgel in haar mond leeg, zittend op een kruk in een partytent in de Vlaamse kustplaats Knokke-Heist; weldra zal ze haar voorraad koolhydraten in één lange krachtsinspanning leegtrekken. Dit is de allerlaatste stap in een draaiboek dat ze tot in het kleinste detail en handgeschreven heeft voorbereid, al sinds ze in maart het parcours van het WK tijdrijden voor het eerst onder ogen kreeg en in de beugels van haar futuristische fiets voelde dat ze onderweg naar Brugge de macht in haar benen op het asfalt kwijt kon.

Het parcours was haar op het lijf geschreven; vlak, niet al te technisch, precies lang genoeg. Speciaal voor vrouwen van de grote plaat, die ineengedoken op een stuur met zichzelf in gevecht als winnaar boven komen drijven. Die bijna veertig minuten lang pijn kunnen lijden en dat als ‘comfortzone’ omschrijven, omdat ze kunnen laten zien, zonder aan ploegenspel en de verlangens van een ander te zijn vastgeketend, hoe hard ze kunnen trappen.

Maandag 20 september zou ze haar kans grijpen. Omdat ze in de winter al wist, hoe moeilijk te verkroppen ook, dat ze voor haar derde Olympische Spelen waarschijnlijk gepasseerd zou worden door ’s werelds besten op geaccidenteerd terrein; de kansen van Anna van der Breggen en Annemiek van Vleuten werden in Tokio hoger ingeschat. Haar vermoedens zouden later worden bevestigd. Een olympische medaille ging ze nooit meer halen. Die glipte vijf jaar geleden in Rio na een stuurfout door haar vingers en dat doet nog altijd pijn. Parijs 2024 is haar te ver weg. Ze zou voor die tijd graag een gezin stichten. En dus zette ze haar jaargang in het voorjaar volledig in het teken van één tijdrit. Maar een maand later werd ze door het coronavirus geveld.

Trainingsarbeid

Uit grafieken die ze op haar sociale media publiceerde bleek hoe zeer de ziekte haar lijf had verzwakt. Pas vorige maand kwam de blauwe lijn die de verzette trainingsarbeid aangeeft en waar ze zich volgens haar partner soms tegen het obsessieve mee bezighoudt, weer in de buurt van de waarden uit het voorjaar, toen ze de Healthy Ageing Tour wist te winnen, een overwinning waar ze in gesprek met NRC vorige week nog schouderophalend op terugkeek. Wat was nou de Healthy Ageing Tour?

Ellen van Dijk wil alleen het allerhoogste en vraagt al vijftien jaar het uiterste van zichzelf. Ze doet in training eerder te veel dan te weinig, zegt haar trainer Josu Larrazabal. Hij moet haar vanuit Spanje geregeld zien af te remmen en gebruikt daarvoor de input van haar vriend, die inmiddels weet wanneer haar perfectionisme haar de pas afsnijdt. Zelf vindt ze dat ze nooit genoeg doet. „Ik ben gewoon never ever tevreden”, zei ze vorige week. „Dat is best vermoeiend.”

Ellen van Dijk onderweg naar de wereldtitel tijdrijden. Foto ANP

Toen ze in 2013 voor het eerst wereldkampioen tijdrijden werd, kon ze daar niet van genieten. Ze durfde niet eens in haar regenboogtrui te trainen. De verwachtingen van fans en sponsoren, en niet in de laatste plaats van zichzelf, drukte op haar gemoed. Ze tobde, twijfelde, zat zichzelf in de weg.

Zelden eiste ze voor zichzelf een hoofdrol op. Daardoor werd ze in wegwedstrijden vaak als knecht ingezet. Ze moest gaten dichten, kopvrouwen uit de wind houden. „Ik ben calvinistisch opgevoed. Dienen, hard werken voor de baas. Daar voel ik me ook prettig bij. Maar ik kom nu op een punt dat ik denk: wat krijg ik er nou voor terug?”

Met het einde van haar carrière in het zicht en het verstrijken der jaren is fietsen om te winnen steeds minder essentieel geworden. Aan medailles en truien ontleende ze niet langer haar identiteit. Er bleek meer te zijn. Leven, dood. Eten, drinken. Ontspanning na inspanning. Onlangs permitteerde ze zich een glas wijn en een pizza, met nog wedstrijden te gaan. Haar vriend moest haar pushen, maar ze deed het. Het beviel geweldig. Door afstand te nemen ontstond ruimte om te schitteren. Een paar dagen later won ze haar eerste Europese titel op de weg. Het had een bevrijdend effect.

Lees ook: Wielrenster Ellen van Dijk: de innerlijke strijd van een perfectionist

Zo rolt ze maandag van het startpodium, een haakse bocht om, en dan stampend langs de Noordzeekust alsof het geen kracht kost. Ongemak ervaart ze altijd op de tijdritfiets. Haar bekken staat scheef, na een harde val twee jaar geleden. De rug speelt altijd op, het is wroeten op het zadel naar de minst oncomfortabele houding. Ze heeft een nieuwe fiets, een nieuw stuur; het is te doen al met al.

Haar benen bewegen in een hypnotische cadans, op haar bovenlichaam zou een glas water blijven staan. Ze weet welk wattage ze moet trappen om het haar tegenstanders – vooral Annemiek van Vleuten en de Zwitserse Marlen Reusser – moeilijk te maken. Ze dendert naar Brugge, soms tegen de 60 kilometer per uur. Negen kilometer voor de finish haalt ze Lisa Klein in, de Duitse die 2,5 minuut voor haar startte.

Ze wil vanuit de volgwagen graag „progressief” gecoacht worden, in lijn met de pijn die ze ervaart; steeds meer, steeds harder. Eerst krijgt ze van haar trainer rustige aanwijzingen in haar oortje. Left, right, al naargelang de bochten in het parcours. „Drive” betekent dat ze even naar voren moet kijken, bij een naderende vluchtheuvel of kinderkopjes.

Het stuk tussen zeven en twee kilometer van het einde boezemt haar angst in. Dat is een lange rechte laan met bomen aan weerszijden. Bij gebrek aan visuele afleiding kan de pijn ondraaglijk worden. Ze kan alle steun gebruiken.

Team Ellen

Emoties moeten hier worden getriggerd, bedacht haar coach. Hij stelde een lijst op met namen van mensen die veel voor haar betekenen; Benjamin de Bruijn, haar vriend, Barend Verhagen, haar in mei verongelukte jeugdcoach, haar ouders, broers, hijzelf, zijzelf – ‘Team Ellen’ zou haar door de ellende sleuren.

Ze begint op haar zadel te schuiven. Alles doet zeer. Maar terugzakken in snelheid of wattage doet ze niet.

Ellen van Dijk viert haar wereldtitel. Foto Yves Herman/Reuters

Aan de finish kan ze niet meer op haar benen staan. Er hangt spuug uit haar mond, maar wat zou het. Ze heeft 36 minuten ruim boven de 50 kilometer per uur gefietst; zo hard ging het nog nooit op een WK. Ze moet gaan zitten, met haar hoofd tussen haar knieën. Boven een menigte Vlaamse wielerfans klinkt het stemgeluid van Benjamin. „Ellen! Ellen.” Hij helpt haar met haar wielerjack. Ze zegt dat ze onderweg aan hem heeft gedacht. Hij zag zijn vriendin zelden zo stuk zitten.

In de hot seat voor de snelste vrouw van dat moment moet ze bijna een uur wachten tot Reusser en Van Vleuten aan de beurt zijn. Haar ouders zien het aan de andere kant van ’t Zand, het grootste plein van Brugge, met lede ogen aan. Ze dragen een shirt met ‘Toscane 2013’ erop, als herinnering aan de vorige wereldtitel van hun dochter, en proosten met een biertje. Straks wordt dat champagne, zegt een vriend van de familie.

De hoofdrolspeelster zelf kan eerst nog lachen, maar als Reusser bij het eerste tussenpunt drie seconden sneller is, en bij het volgende iets minder dan dat, verstart haar blik. Coach Larrazabal heeft het al gezien. Hij weet dat zijn pupil een daverend laatste stuk heeft gereden. „We hebben ’m”, zegt hij. Benjamin wil er nog niet aan. Die staat daadwerkelijk met zijn hand in zijn haar.

Hij is het die zijn vriendin steeds opbeurde als ze tegenslagen moest zien te verwerken of gefrustreerd van een training terugkeerde als haar lijf niet deed wat ze wilde. Hij kan het niet geloven. Maar als ook Annemiek van Vleuten is gefinisht, als derde, staan de tranen in zijn ogen. Hij klimt op het hekwerk en gooit zijn handen in de lucht. Zijn vriendin huilt in haar opengevouwen handen.

Anneke, haar moeder, kan haar geluk niet op. Dit is waar haar dochter dag en nacht voor heeft gewerkt. Haar oudere broer Nico voelt opluchting. „Ze legt de lat zo hoog voor zichzelf”, zegt hij. „Alleen de titel telt. De laatste jaren viel het vaak net niet haar kant op. Nu wel. Dit is geweldig.”

Ellen van Dijk springt bij de huldiging het podium op. Ze trekt haar mondkapje af en grijnst breeduit, straalt, geeft handkussen richting publiek. „Dit is een droom die uitkomt”, zegt ze. Op de regenboogtrui die ze zelf over haar schouders trekt, heeft ze acht lang jaren gejaagd. Nu het gelukt is, neemt ze zelfs het woord ‘tevreden’ in de mond.

„Ik ga het nu anders doen”, zegt ze. „Hier ga ik van genieten.”