Analyse

Doemaverkiezingen als een toneelvoorstelling

Rusland De meeste Russen vergelijken de dit weekend gehouden Doemaverkiezingen vooral met een voorspelbaar spektakelstuk.

Kiezers in Tsjetsjeens kostuum in Grozny, stemmentellers en een kiezer in Moskou, afgelopen zondag.
Kiezers in Tsjetsjeens kostuum in Grozny, stemmentellers en een kiezer in Moskou, afgelopen zondag. Foto’s Musa Sadulayev/AP, Alexander Nemenov/AFP en Evgenia Novozhenina/Reuters.

De uitslag mag niet verrassend zijn, het spektakel waarmee de Russische Doemaverkiezingen gepaard gingen was allerminst saai. De verkiezingen, de achtste sinds de Russische onafhankelijkheid, verliepen als een theaterstuk in vele bedrijven. Met een plot dat veel Russen hadden verwacht, vol meldingen van dubbel stemmende kiezers, volgepropte stembussen en intimidatie.

Zondagavond kwam er een einde aan de driedaagse verkiezingsmarathon. Na het tellen van de stemmen maakte de Centrale Kiescommissie maandag bekend dat Verenigd Rusland bijna 50 procent had gehaald. Een kleine daling ten opzichte van 2016, maar dankzij het gemengde Russische kiesstelsel voldoende voor een meerderheid van twee derde in de Doema. Als tweede eindigde de communistische partij KPRF met 20 procent van de stemmen, gevolgd door drie andere Kremlinloyale partijen.

Onafhankelijke deskundigen in Rusland leken zondag en maandag unaniem in hun oordeel dat de verkiezingen meer weg hadden van een groteske voorstelling dan van een vrije en eerlijke stembusgang. „De autoriteiten hebben een schitterend carnaval georganiseerd voor de bevolking”, luidde het zondagavond het commentaar van politiek analist Gleb Pavlovski in de studio van online televisiezender Dozjd. En inderdaad: sommige kiezers hadden zich speciaal voor de gelegenheid in een carnavalspak gehesen. In stembureaus werden zebra’s, ridders, kerstmannen en filmhelden gesignaleerd. Een geitenhouder uit de buurt van Moskou bracht zaterdag zijn lievelingsgeit Merkel mee naar het stemlokaal en noemde de verkiezingen „echt een feestje”.

Tegelijkertijd kwamen op veel andere plaatsen meldingen binnen van verkiezingswaarnemers die werden bedreigd en geslagen. Op tientallen video’s op sociale media was te zien hoe onbekenden biljetten met stapels tegelijk in stembussen propten, daarbij niet zelden geholpen door de leden van het betreffende stembureau en aanwezige politieagenten.

Verkiezingswaakhond Golos, door de Russische autoriteiten vlak voor de verkiezingen aangemerkt als ‘buitenlands agent’, ontving de afgelopen dagen vijfduizend fraudemeldingen – 30 procent meer dan bij de verkiezingen in 2016. In een eerste evaluatie op maandag oordeelde de organisatie dat de verkiezingen „niet werkelijk vrij” genoemd konden worden. De voorzitter van de Centrale Kiescommissie, Ella Pamfilova, liet zondag echter weten dat de verkiezingen op enkele incidenten na rustig waren verlopen.

Theatercriticus

Ook de bekende Moskouse theatercriticus Marina Davydova bekroop de afgelopen weken het gevoel naar een toneelstuk te kijken. „Of het in Rusland nu de politiek of rechtspraak is, je beseft dat je toeschouwer bent van een spektakel, waarin iedereen de voor hem of haar bedachte rol speelt”, zegt ze telefonisch. Maar het somberst wordt de 54-jarige Davydova naar eigen zeggen van de misplaatstheid van het geheel. „Ik hou me al mijn hele leven bezig met theater. En als ik het zie waar het niet hoort te zijn, krijg ik het te kwaad. Iedereen weet dat de uitslag wordt gemanipuleerd. Iedereen doet alsof en probeert verder te gaan met zijn leven.”

Dat ze toch ging stemmen was vooral vanwege haar zoon, die als waarnemer twee dagen in een stembureau doorbracht om het stemproces te controleren. „Mijn zoon wil leven in een vrij land. Ik zie bij hem zoveel idealisme, ik kon niet achterblijven.”

De frustratie was maandag ook zichtbaar bij de partijen en kandidaten die het tegen Verenigd Rusland aflegden. In Moskou won geen van de oppositiekandidaten, zelfs niet zij die tijdens het tellen van de stemmen nog op winst stonden. „We zijn grandioos bedrogen”, oordeelde de Moskouse Jabloko-oppositiekandidaat Marina Litvinovitsj. Ook KPRF-leider Gennadi Zjoeganov, oudgediende in de Doema, uitte maandag ondanks een flinke zetelwinst, felle kritiek op de stemming. Aanhangers van de oppositie gingen maandagavond de straat op in Moskou, waar ze opriepen de verkiezingen ongeldig te verklaren.

De hoofdrolspelers van de stemshow schitterden maandag in afwezigheid. Zowel minister Lavrov van Buitenlandse Zaken als minister Sjojgoe van Defensie – beide kopstukken van Verenigd Rusland – kwamen zondagavond niet opdagen bij een verkiezingsfeestje in het centrum van Moskou. Net zo min als de voorzitter van de regeringspartij, oud-premier Dmitri Medvedev, die thuisbleef met „een verkoudheid”. President Vladimir Poetin, officieel partijloos, ging drie dagen voor de verkiezingen plotseling in zelfisolatie vanwege contact met iemand met het coronavirus.

Die desinteresse is volgens deskundigen tekenend voor de houding van de politieke elite rond Poetin. Volgens Andrej Kolesnikov, politiek analist bij het Carnegie Centre in Moskou, is het Russische parlement niet meer dan een orgaan voor „voorgeselecteerde elites en clans” waar buitenstaanders geen enkele kans maken. Meer dan als een theaterstuk ziet hij de verkiezingen als een soort psychotherapie voor politieke twijfelaars. „Als u denkt dat uw vrienden, buren en collega’s het regime niet meer steunen, kijk dan goed om u heen. Want het zijn u en uw landgenoten die op Poetin hebben gestemd. Het is verstandig om je bij hen aan te sluiten, in plaats van te dromen van verandering.”

De vraag is of het Kremlin nu weer achterover kan leunen tot de volgende verkiezingen in 2024, wanneer Poetin opgaat voor een nieuwe presidentiële termijn. Hoewel de oppositie genadeloos is lamgeslagen, is de protestzin nog niet geheel geluwd.