Discussie over artikel de Volkskrant wordt voortgezet bij de Raad voor de Journalistiek

Witte Helmen De Groene Amsterdammer bekritiseerde een artikel van de Volkskrant. De krant stapt vervolgens naar de Raad voor de Journalistiek.

Het hoofdkantoor van de Volkskrant in Amsterdam.
Het hoofdkantoor van de Volkskrant in Amsterdam. Foto Lex van Lieshout / ANP

Ruim een jaar na publicatie is in journalistieke kring discussie ontstaan over een artikel in de Volkskrant waarin James Le Mesurier, mede-oprichter van de in Syrië actieve reddingsorganisatie Witte Helmen, in verband werd gebracht met fraude. De strekking van dit artikel werd door verschillende Nederlandse media, waaronder ook NRC, overgenomen.

De discussie laaide eerder deze maand op naar aanleiding van een publicatie in weekblad De Groene Amsterdammer. De Volkskrant werd er in dit artikel van beticht een „fraudeframe” te hebben gehanteerd, terwijl een forensisch boekhoudkundig onderzoek Le Mesurier juist zou vrijpleiten van fraude. De krant leunde volgens het blad teveel op één bron, die in een arbeidsconflict met Le Mesurier’s organisatie verkeerde.

Intussen heeft de Volkskrant de zaak bij de Raad voor de Journalistiek neergelegd. De krant verwijt De Groene Amsterdammer geen wederhoor te hebben gepleegd. Hoofdredacteur Pieter Klok reageert telefonisch: „Uit bepaalde Syrische kringen krijgen we nu te horen dat we een ‘disgrace to journalism’ zouden zijn. Daar had ik graag iets op teruggezegd.”

Door het slijk gehaald

Uit e-mails in handen van NRC blijkt hoe hoog de kwestie opliep. „Wij zijn verbijsterd over hoe de naam van de Volkskrant hier door het slijk wordt gehaald”, schrijft Klok aan De Groene-hoofdredacteur Xandra Schutte. „Dat - het ontbreken van wederhoor, red. - is niet alleen een journalistieke doodzonde, maar ook nog eens (…) beschadigend voor de journalistiek als geheel.”

Klok schermde vervolgens met „publicitaire” en „eventueel zelfs juridische stappen” als Schutte dit niet zou rechtzetten.

Schutte antwoordde Klok dat het haar „juist beschadigend voor de journalistiek als geheel” leek „als er geen openbare concurrentie zou zijn in het vinden van de ‘waarheid’”.

„De zaak is uitzonderlijk, omdat het zelden gebeurt dat media elkaar voor de Raad dagen”, vertelt Raadsvoorzitter Frits van Exter. „Journalisten doen dat onderling wel – Peter R. de Vries was bijvoorbeeld betrokken bij eenentwintig zaken – maar dat gerenommeerde media er onderling niet uitkomen en ons om een oordeel vragen heb ik zelf nog niet meegemaakt.”

Mayday Rescue was een vehikel waarmee donorlanden het werk van de Witte Helmen financieel ondersteunden. Mede-oprichter James le Mesurier trainde met dit geld reddingswerkers en zond deze zogeheten Witte Helmen uit naar oorlogsgebieden, om daar burgerslachtoffers uit het puin te redden en in veiligheid te brengen.

Op 11 november 2019 werd Le Mesurier dood aangetroffen onder aan zijn flat in Istanbul. Enkele dagen daarvoor schreef hij aan donoren dat hij een serie fouten gemaakt had die volgens hem op fraude zou neerkomen. Het ging voornamelijk om een bedrag van 50.000 dollar, dat deels zoekgeraakt was.

Kwestie zou berusten op misverstand

Tegenover de e-mail van Le Mesurier zelf staat een rapport van Grant Thornton, een forensisch accountantsbureau. Na zes maanden onderzoek stelde dit bureau vast dat van fraude geen sprake geweest was. De kwestie zou volgens het rapport berusten op een misverstand. Le Mesurier had de 50.000 dollar via het inhouden van zijn salaris bovendien alweer terugbetaald.

Eén van de bronnen voor het Volkskrant-artikel werd door ditzelfde rapport, waarvan een samenvatting in bezit van NRC is, overigens óók met naam en toenaam genoemd als ontvanger van geld dat niet gedekt werd door zijn arbeidsovereenkomst.

Heeft de Volkskrant zich daar voldoende rekenschap van gegeven? Hoofdredacteur Klok benadrukt dat de bron bij de beëindiging van zijn contract door de rechter vrij is gesproken. „Dat hebben we weggestreept tegen die beschuldiging uit het rapport.” Verder geeft Klok aan dat hij „in deze kwestie ook niet de definitieve waarheid in pacht heeft. Het enige dat ik weet is dat onze journalisten met iedereen hebben gepraat. Het zou goed kunnen dat we de zaken als we alles zouden weten net even anders zouden hebben opgeschreven. Journalistiek is per definitie een tussenstand.”

Cor Vrieswijk, toezichthouder en bestuurder bij Mayday Rescue, stond le Mesuriers vrouw, Emma Winberg, bij in haar contact met de Volkskrant. De gang van zaken zit hem nog altijd hoog. „Ik snap best dat het een teleurstelling is als je hypothese wordt ontkracht met een rapport dat de bekentenis van je hoofdpersoon ontkracht. Maar ik begrijp werkelijk niet waarom je dan tóch publiceert.” Vrieswijk, die zich na een carrière als directeur bij onder meer Easyjet bij Mayday Rescue aansloot, geeft aan diep teleurgesteld te zijn. „En dat andere media, zoals ook NRC, dat vervolgens overnemen. Daar begrijp ik werkelijk niets van.”

Winberg verbaast zich vooral dat zij na urenlange gesprekken pas een dag voor publicatie een Nederlandstalig artikel kreeg toegestuurd waarop zij nog uitvoerig commentaar leverde. „Je zou verwachten dat ons commentaar hun had aangespoord tot verder onderzoek, maar daar was geen sprake van.” De auteurs laten weten haar commentaar te hebben bekeken en voor zover nodig te hebben verwerkt.

In reactie op de stap naar de Raad voor de Journalistiek stapte intussen ook weduwe Winberg afgelopen donderdag naar dit orgaan, dat nog niet weet of ook haar klacht ontvankelijk wordt verklaard. Op 8 november komt de kwestie-de Volkskrant vs. De Groene Amsterdammer voor.

Met medewerking van Melvyn Ingleby.

Correcties: In een eerdere versie van dit artikel werd ten onrechte gesteld dat NRC in het bezit van het rapport van Grant Thornton was. Het betreft hier echter een samenvatting, en niet het gehele rapport. In het kader onder dit stuk werd bovendien ten onrechte gesteld dat Nieuwsuur en Trouw ook naar de RvdJ wilden stappen. Dat is intussen aangepast.