Weer een Prinsjesdag zonder rijtoer en balkonscène

Draaiboek Een Prinsjesdag zonder traditionele festiviteiten, en wat er deze week verder op het programma staat in politiek Den Haag.

Net als vorig jaar wordt de Troonrede dinsdag niet gehouden in de (te kleine) Ridderzaal maar in de Grote Kerk.
Net als vorig jaar wordt de Troonrede dinsdag niet gehouden in de (te kleine) Ridderzaal maar in de Grote Kerk. Foto David van Dam

Prinsjesdag, dat is toch ieder jaar ongeveer hetzelfde? Voor dit jaar geldt dat zeker niet. De belangrijkste – en misschien wel enige - overeenkomst met vorig jaar is dat ook de editie van 2021 nog last heeft van de coronamaatregelen. Maar de politieke situatie is radicaal anders. Waar Rutte-III in 2020 de laatste volwaardige begroting vol goed koopkrachtnieuws kon presenteren, is het kabinet nu al een half jaar demissionair. De ene na de andere bewindspersoon treedt desondanks af, zicht op een doorbraak in de formatie is er niet. Daardoor is het de vraag of er op tijd een nieuw kabinet is dat de begroting van 2022 nog serieus kan bijstellen. Er dreigt vertraging en stilstand.

De coronacrisis maakt dat Prinsjesdag ook dit jaar soberder is dan normaal. De vorige week door het kabinet aangekondigde versoepelingen, inclusief de afschaffing van de anderhalve meter, gaan pas komende zaterdag in en kwamen hoe dan ook te laat om de traditionele festiviteiten te redden. De draaiboeken voor Prinsjesdag worden altijd al maanden van tevoren gemaakt. Dat betekent dit jaar opnieuw geen rijtoer en balkonscène van koning en koningin met oranje massa’s in de Haagse straten. CDA-minister Wopke Hoekstra heeft een primeurtje: hij is de eerste minister van Financiën die het koffertje met de Miljoenennota mag aanbieden in de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer.

De Troonrede is net als vorig jaar niet in de Ridderzaal, maar in de Grote Kerk, waar meer plek is en dus alle parlementariërs op afstand kunnen zitten. De meesten zullen er zijn, maar Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging is er niet. Zij boycot de bijeenkomst uit protest tegen het vroegtijdig lekken van kabinetsplannen naar de pers, een Prinsjesdagtraditie die niet wil verdwijnen - nieuwe bestuurscultuur of niet.

Woensdag en donderdag zijn de Algemene Politieke Beschouwingen, die gelden als het politieke debat van het jaar. In 2017, toen het kabinet-Rutte II demissionair was, gingen ze niet door omdat er zicht was op een nieuw kabinet. Een maand na Prinsjesdag stond Rutte-III toen op het bordes en kon er worden gedebatteerd over de regeringsverklaring en het nieuwe kabinetsbeleid. Nu is er nog geen zicht op een kabinet en heeft de Tweede Kamer besloten gewoon te debatteren, ook al is het kabinet demissionair.

Voor de ‘echte’ oppositie, oftewel de partijen die niet gaan regeren, is dat debat een mooie kans om af te geven op de trage formatie en de beleidsarme begroting voor volgend jaar. Tegen de miljarden die wél worden geïnvesteerd, in klimaat en wonen, zal weinig verzet zijn. Maar linkse partijen reageerden vrijdag wel direct negatief op de hele beperkte koopkrachtstijging, ondanks de forse economische groei. Zij zullen, daarbij gesteund door de ChristenUnie, het demissionaire kabinet ook vragen waarom er na anderhalf jaar coronacrisis opnieuw geen salarisverhoging voor zorgmedewerkers in de begroting zit. Een besluit daarover, waarmee miljarden gepaard gaan, is aan een volgend kabinet, zal demissionair premier Mark Rutte (VVD) zeggen.

Lees ookover de uitgelekte miljoenennota

Nog interessanter dan de confrontatie tussen demissionair kabinet en oppositie wordt de houding die de partijen die mogelijk met elkaar gaan formeren aannemen. D66-leider Sigrid Kaag zou tijdens het debat eigenlijk in New York zijn, om als minister van Buitenlandse Zaken de Algemene Vergadering van de VN bij te wonen. Door haar aftreden is ze nu wel bij het debat aanwezig: niet zittend en zwijgend in Vak K naast Rutte, maar tegenover hem als fractievoorzitter. De vraag is of Kaag inhoudelijk afstand probeert te nemen van Rutte, zoals ze in haar recente HJ Schoo-lezing deed, of dat ze zich zal inhouden om de formatie niet verder te bemoeilijken.