Opinie

Waarom Uber wel een werkgever is

Marike Stellinga

Welnee joh, hier is niks aan de hand. Onze mensen willen het zelf dolgraag! Ze hechten aan de vrijheid en onafhankelijkheid die ze als zelfstandige hebben. Dus wat is het probleem?

Vakbonden en rechters mogen een probleem zien in de zzp-chauffeurs van taxi-app Uber of de zzp-fietskoeriers van maaltijdbezorger Deliveroo, maar die bedrijven zelf snappen daar niks van. Sterker nog, als je naar de verdediging luistert van Uber en Deliveroo elke keer dat hun bedrijfsmodel onder vuur ligt, dan zou je bijna denken dat de zzp-constructie een schitterende manier is om aan de wensen van hun rijders en koeriers te voldoen. En niet een schitterende manier om geld te verdienen aan personeel zonder de lasten als werkgever te dragen.

Uber zong deze week weer hetzelfde lied. Op maandag bepaalde de rechtbank Amsterdam dat de chauffeurs van Uber geen zelfstandige ondernemers zijn maar werknemers van het bedrijf. Uber zou daarom de vierduizend Nederlandse chauffeurs die via de taxi-app werken, in dienst moeten nemen en volgens de cao taxivervoer moeten betalen. Per direct. Maar op donderdag deelde het bedrijf mee de chauffeurs vooralsnog niet in dienst te nemen. Eerst wil het bedrijf het vonnis begrijpen. „In het belang van de chauffeurs” gaat Uber in hoger beroep. Want: „Chauffeurs willen geen afstand doen van de vrijheid om te kiezen of, waar en wanneer en met wie ze werken.”

Je zou zeggen: vonnis gewezen, zaak opgelost. Maar helaas

Rechters in Europa hebben deze redenering al herhaaldelijk doorgeprikt. Zo vroeg het Gerechtshof in Amsterdam in februari zich al fijntjes af: als het klopt dat de bezorgers van Deliveroo liever werken als zzp’er, waarom geeft Deliveroo de keuze dan niet om in loondienst te werken? Eeehhh. Het arrest noteert droog dat Deliveroo geen bevredigend antwoord had. Uitkomst van dat hoger beroep: de koeriers zijn werknemers en moeten als zodanig worden behandeld.

Wat de koeriers en de chauffeurs zelf willen doet er in die rechterlijke uitspraken niet toe. Ja, er zijn mensen die onder de voorwaarden van Uber en Deliveroo willen werken, maar dat doet niets af aan de eis dat het werk moet voldoen aan de wet. Daarbij is van cruciaal belang of er een gezagsverhouding is tussen Uber en de chauffeurs, schrijven de rechters. Hoe vrij is iemand om het werk naar eigen inzicht in te vullen? Dát vormt namelijk het verschil tussen zzp’ers en werknemers. Welnu, Uber beperkt die vrijheid nogal. Het bedrijf bepaalt eenzijdig de voorwaarden waaronder de chauffeurs werken én wijzigt die regelmatig zonder dat chauffeurs inspraak hebben. Uber stelt de tarieven vast, de kennis over klanten is van Uber.

De rechtbank prikte het verweer van Uber voortvarend lek: het bedrijf bemiddelt niet louter tussen mensen die een taxi zoeken en chauffeurs, Uber is werkgever. Dat is geen unieke uitspraak, – het is in lijn met uitspraken van rechters over dit soort ‘platformbedrijven’ in diverse landen.

Je zou zeggen: vonnis gewezen, zaak opgelost. Maar helaas. De overheid handhaaft de wet nu niet of nauwelijks. Dat is tenenkrommend, om niet te zeggen een schande. Want slimme trucs om wel de lusten van personeel te hebben, maar niet de lasten zijn op diverse manieren schadelijk. Ze ondermijnen de concurrent die zich wel aan de wet houdt. Ze ondermijnen het sociale stelsel waarin voor en door werknemers premies worden afgedragen. Ze laten werknemers onbeschermd. En ze verstoren de arbeidsmarkt.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.