Aukus-pact zorgt voor hoogoplopend conflict met Frankrijk

Akkoord VS-Australië-VK Parijs voelt zich zwaar geschoffeerd door het pact, net als Brussel. De EU heeft moeite een eigen lijn te vinden.

De Australische premier Scott Morrison (c), de Britse premier Johnson (links) en de Amerikaanse president Biden.
De Australische premier Scott Morrison (c), de Britse premier Johnson (links) en de Amerikaanse president Biden. Foto Mick Tsikas/EPA

De receptie vrijdag op de Franse ambassade in Washington voor de 240ste verjaardag van de Slag bij Chesapeake is afgelast. Frankrijk heeft even geen zin om te vieren hoe het in 1781 bij Chesapeake de Britse vloot uitschakelde en zo de Amerikaanse onafhankelijkheid een stap dichterbij bracht. Niet nadat het deze week publiekelijk werd vernederd door de aankondiging van een nieuw anti-Chinees bondgenootschap van de Verenigde Staten met het Verenigd Koninkrijk en Australië.

Het AUKUS-pact is voor Frankrijk een financiële kater. Met de nu geannuleerde verkoop van twaalf onderzeeërs aan Australië (in Frankrijk het ‘contract van de eeuw’ genoemd) was een bedrag van 56 miljard euro gemoeid. Maar de schade is veel groter voor het Franse prestige in de wereld, en voor de Franse relatie met Washington onder president Joe Biden.

„Deze unilaterale, brutale, onverwachte beslissing lijkt veel op wat Mr. Trump deed”, zei de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian donderdag bij de Franse nationale omroep. Vrijdagavond riep Frankrijk zijn ambassadeurs terug uit Australië en de VS.

Er wordt dezer dagen veel verwezen naar 2003, toen Frankrijk persona non grata was in Washington omdat het niet wilde meedoen aan de oorlog in Irak, en de French fries in het Congres werden omgedoopt tot Freedom fries. En naar de historische uitspraak van François Mitterrand, dat Frankrijk eigenlijk altijd op voet van oorlog leeft met Amerika. „Zelden zijn Franse functionarissen zo bitter geweest in hun verklaringen, jegens een bondgenoot of een vijand,” schrijft nieuwssite Politico.

Lees ook: Wat gaat het nieuwe bondgenootschap AUKUS doen en 8 andere vragen over de anti-Chinese alliantie

Dat Frankrijk het nieuws heeft moeten vernemen via een persconferentie, maakte het alleen nog erger. „Zoiets doe je niet onder bondgenoten”, zei Le Drian.

Geen geloofwaardige partner

Volgens de krant Le Monde logenstraft het AUKUS-pact de rol die Frankrijk voor zichzelf zag in de Indo-Pacific. „In een wereld die steeds meer gepolariseerd is tussen China en de Verenigde Staten, verdedigt Parijs al lange tijd een politieke, economische en strategische onafhankelijkheid. Een ‘derde weg’ die nu duidelijk is afgewezen door de Amerikaanse bondgenoot en door de Australische autoriteiten.”

Of in de woorden van Politico: „De Australisch-Amerikaans-Britse alliantie herinnert Frankrijk er op brutale wijze aan dat het nog altijd niet wordt beschouwd als een geloofwaardige partner waarmee anderen een alternatief voor de Verenigde Staten kunnen uitbouwen.”

Dat heeft ook repercussies op Europees vlak, waar president Emmanuel Macron al lang hamert op de noodzaak voor Europa om zich op militair en strategisch vlak onafhankelijker op te stellen van Amerika.

Dat was in eerste instantie een reactie op het Amerikaanse isolationisme onder Donald Trump. Maar sinds het debacle in Afghanistan groeit het besef in de Europese hoofdsteden dat president Biden op dat vlak weinig verschilt van zijn voorganger. Deze week kondigde voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen plannen aan voor een nieuwe Europese Defensie-unie. „Europa kan en zou nadrukkelijk bereid moeten zijn meer op eigen houtje te doen”, aldus Von der Leyen. Maar of, hoe snel en hoe ferm die defensiesamenwerking vorm zal krijgen, is nog afwachten. Niet alle EU-landen lopen er even warm voor los van de VS een defensiemacht op te bouwen.

Verhoudingen niet hersteld

In juni, tijdens het bezoek van Biden aan Europa, probeerden de VS en de EU nog uit te stralen dat de onder Trump verstoorde verhoudingen hersteld zijn. Maar deze week bleek dat die trans-Atlantische zomerliefde de herfst niet overleeft. Ook in Brussel kon men verbazing en ergernis over de Amerikaanse zet maar nauwelijks verbergen. Extra pijnlijk was dat de EU juist donderdag haar eigen ‘Indo-Pacific Strategie’ presenteerde. Dat nota bene het Verenigd Koninkrijk, dat zich net via de Brexit afscheidde van de EU, wel uitgenodigd werd, steekt ook.

Het is onzeker hoeveel er overblijft van de in juni opgelapte trans-Atlantische banden. De nieuw gestarte gesprekken over het opschorten van importheffingen verlopen niet bepaald soepel. En binnen de EU groeide ergernis dat de VS bleef weigeren Europese reizigers binnen te laten. Amerikanen zijn inmiddels ook niet meer welkom in veel EU-landen.

Binnenkort vindt het eerste overleg plaats van de technologieraad, waarin de VS en de EU aan nieuwe techstandaarden willen werken. Maar de verwachtingen zijn gering: terwijl de VS het overleg zien als een verkapt anti-China-initiatief, voelt de EU daar niks voor. Dat het nieuwe AUKUS zich óók op techsamenwerking richt, zet bovendien vraagtekens bij het belang van het EU-VS-overleg.

Zo wordt langzaam zichtbaar wat de consequenties zijn van de eigen lijn die de EU probeert te voeren in de oplopende strijd tussen de VS en China. De EU zet in op een tussenweg, waarin goede economische betrekkingen met China óók van belang zijn, maar hoe ze zo’n meer ‘autonome’ positie precies vorm kan geven is onderdeel van eindeloze discussies en onenigheden. Achter Biden aanlopen wil ze niet, maar zich eenduidig achter de hardere Franse toon scharen evenmin. Deze week werd weer duidelijk: Washington wacht niet op Brussel.