Opinie

Migranten hoeven zich niet te bewijzen om mee te tellen

Diversiteit Succesverhalen van migranten zijn welkom, maar het bestaansrecht van immigranten moet er niet van afhangen, stelt . Blijf het gesprek over kansengelijkheid voeren.
De Britse tenniser Emma Raducanu poseert met de trofee van de US Open.
De Britse tenniser Emma Raducanu poseert met de trofee van de US Open. Foto Michael Frey / Reuters

De 18-jarige Emma Raducanu heeft afgelopen zaterdag de US Open gewonnen. De berichtgeving ging niet alleen over haar fantastische spel en indrukwekkende talent, maar ook, onvermijdelijk, over haar afkomst: Raducanu is geboren in Canada als het kind van één Roemeense en één Chinese ouder en is op haar tweede naar het Verenigd Koninkrijk geëmigreerd. Haar overwinning wordt daarom door velen gezien als het succesverhaal van een immigrant, zo schreef onder andere de Volkskrant.

Vooral in de Verenigde Staten is men gek op dit soort verhalen. Zie bijvoorbeeld het zakelijke tijdschrift Forbes, dat smijt met koppen als ‘6 Immigrant Stories That Will Make You Believe In The American Dream Again’. Nu blijkt dat ook Engeland er niet immuun voor is, en dichterbij huis valt men net zo goed voor zulke ‘succes stories’. Het Parool kopte over „het Turks-Duitse dreamteam achter vaccin Pfizer” en Toine Manders, Europarlementariër namens het CDA, stelde op Twitter de retorische vraag of dit voor PVV- en Forum-stemmers een reden zou zijn om het vaccin niet te nemen. De boodschap: immigranten dragen heus wel hun steentje bij aan de samenleving.

Vervelende nasmaak

De aantrekkingskracht van zulke succesverhalen is tweezijdig. Aan de ene kant is de implicatie dat het land in kwestie, waar de immigrant met open armen is ontvangen, een sprookjesbos is waar de kansen als paddenstoelen uit de grond schieten. Deze nationalistische invalshoek speelt vooral een rol bij het American Dream-narratief. Aan de andere kant, op het eerste oog iets sympathieker maar absoluut niet minder problematisch, ‘bewijst’ een succesverhaal dat de immigrant lang niet zo gek is als gedacht. Je zou het niet verwachten, maar eigenlijk zijn immigranten best intelligent, sportief, of anderszins competent! Deze representatie voert de boventoon in de succesverhalen die in Nederland de voorpagina halen.

Lees ook deze recensie: Strompelen door het beloofde land

Maar wat vertelt een verhaal als dat van Raducanu ons nu écht? In ieder geval niet dat ‘de immigrant’ in het geheim, onder een dekmantel van luiheid en desinteresse, eigenlijk een hardwerkend en getalenteerd mens is. Veel immigranten zijn ongediplomeerd, veel juist theoretisch opgeleid, sommigen dragen veel bij aan de maatschappij, anderen minder, en allemaal hebben ze recht op respect en waardering – in die zin zijn immigranten net mensen. Het vieren van succesverhalen van immigranten laat een vervelende nasmaak achter, omdat het lijkt te impliceren dat immigranten iets te bewijzen hebben. Hun bestaansrecht is geen gegeven, zoals dat bij de witte Nederlander zonder migratieachtergrond het geval is. In plaats daarvan moet het verdiend worden, bijvoorbeeld door een levensreddend vaccin uit te vinden of een sporttoernooi van wereldklasse te winnen.

Symbolisch waardevol

Bevestigt de zege van Raducanu dan toch de mythe van de Britse droom? Illustreert het inderdaad dat „wij hier in Londen diversiteit omarmen en vieren”, zoals burgemeester Khan tweette na de wedstrijd? Dat is wellicht te hoog van de toren geblazen, gezien de vele obstakels waar immigranten in het Verenigd Koninkrijk en overal in de westerse wereld overheen moeten klimmen, vliegen of teleporteren om succesvol te zijn. Toch is de overwinning van Raducanu symbolisch waardevol. Het laat zien dat de kansen die zij heeft gekregen, hoe klein en dun gezaaid ook, (net) voldoende waren om haar met een rijke voedingsbodem van uitzonderlijk talent en keihard werk tot bloei te laten komen. Dat is op veel momenten in de geschiedenis anders geweest en Raducanu’s overwinning biedt hoop dat er een maatschappelijke verandering gaande is die zorgt dat de obstakels die immigranten tegenkomen – minder toegang tot goed onderwijs, goede sportclubs en goede muziekscholen, om maar ergens te beginnen – kleiner worden, klein genoeg om in uitzonderlijke gevallen te overwinnen, en hopelijk nog een heel stuk kleiner.

Laat Emma Raducanu dus geen model staan voor de ‘Talentvolle Immigrant’, noch haar succes voor het Britse diversiteitsparadijs. Laat het in plaats daarvan een uitnodiging zijn om te onderzoeken welke structurele, maatschappelijke factoren eraan hebben bijgedragen dat het haar nu wél is gelukt om onzichtbare barrières te doorbreken, en allen die haar voorgingen niet. Laat dát model staan voor een toekomst waarin immigranten niks hoeven te bewijzen, maar zichzelf wel kúnnen bewijzen.